Манас бүгүн жашаса кандай кеңеш берет эле 2) Манастын сапаттары 3) Манас жана азыркы жаштар (кыргыз адабият)
Кыскача жооп (үлгү катары)
1) Манас бүгүн жашаса, жаштарга мындай кеңеш берет эле: «Билим ал — ал сенин кылычың. Эне тилиңди, ата тарыхыңды бил. Кырк чороң сыяктуу бир тууган, биримдикте бол — өз алдынча эле эмес, чогуу күчтүүсүң. Ден соолугуңду сакта, ата-энеңди сыйла, сөзүңө бекем бол, жалкоолуктан алыс жүр. Интернетте да адебиңди сакта: эл алдында айта албаган сөзүңдү экранга жазба».
2) Манастын сапаттары:
- Эрдик, кайраттуулук — душманга каршы эл үчүн күрөшү;
- Мекенчилдик — ата журтун, элин коргоосу;
- Адилеттик — бай-кедей, күчтүү-алсыз деп бөлбөөсү;
- Акылмандык — аксакалдардын кеңешин угуп, туура чечим кабыл алышы;
- Боорукерлик, жоомарттык — жетим-жесирди, карыларды кайтарышы;
- Достукка берилгендик — чоролору менен бир туугандай болушу;
- Сөзгө бекемдик, улууларды сыйлоо.
3) Манас жана азыркы жаштар: окшоштугу — жаштар да жалындуу, күчтүү, өзгөртүүгө умтулат. Айырмасы — Манас кылыч менен күрөшсө, бүгүнкү жаш билим, технология, спорт менен күрөшөт. «Кырк чоро» — бул бүгүн команда, достор, бирге иштеген топ.
Кантип өзүң ушундай жазсаң болот
- Ар бир сапатка эпикалык факт тап. Сөзүңдү «Манас эр жүрөк» деп баштабай, эпостон бир окуя менен далилде: калмактарга каршы жортуул, Алманбет менен достугу, элди бириктиргени.
- Анан аны бүгүнкү күнгө «котор». Эрдик → спорт же оор окуудан тайманбай өтүү; биримдик → класста, командада талашпай иштөө; акылмандык → чоңдордун кеңешин угуу.
- Аягында өз пикириңди жаз. «Мен Манастын кайсы сапатын өзүмө үлгү алам» деген бир-эки сүйлөм — эссеге баа бере турган бөлүк ушул.
Текшерүү (чек-лист)
- Үч пункттун ар биринде 1 факт + 1 бүгүнкү мисал барбы?
- «Манас» деп жалпы айтпай, эпостон конкреттүү эпизод келтирдиңби?
- Кеңештер жаштарга багытталган берилдиби (окуу, тил, спорт, достук)?
- Аягында жеке корутунду барбы?
Ошентип, формула мындай: сапат → эпостон далил → бүгүнкү турмушка окшоштуруу → өз пикириң.
Обсуждение
24 сообщенияКичине башкача кылып
1) Манастын тили менен: жаштарга кат
«Мен кылыч көтөргөндө элимди коргош үчүн көтөрдүм, кылыч үчүн эмес. Силердин кылычыңар — билим. Аны таштабай жүргүдөй болгула. Мен кырк чором менен күчтүү болдум; сен өзүңчө баатыр болсоң да, элиң менен гана эл болосуң. Кимдир бирөөгө жардам берүүнү уят көрбө. Ата-энеңдин тилин, элиңдин тарыхын билбесең, өзүңдүн ким экениңди да билбейсиң. Ал эми күчүң болсо — акылыңа таян: акылсыз күч өз үйүңдү ойрон кылат».
2) Сапаттарды үч топко бөлүп көрсөтүү
Күч — эрдик, тайманбастык. Манас душман алдында чегинбейт, оорукта да кармашат. Далил: калмактарга каршы жортуулу.
Акыл — акылмандык, адилеттик. Ал өзү чечпей, аксакалдардын, Бакайдын кеңешин угат; бай-кедей деп бөлбөйт. Далил: элди башкарып, ордону бекемдеши.
Жүрөк — мекенчилдик, боорукерлик, достук. Жетим-жесирди кайтарат, чоролору менен бир туугандай болот. Далил: кырк чоросу менен биримдиги, Алманбет менен достугу.
3) Манас жана азыркы жаштар — каршы көрсөтүү
| Манастын доору | Бүгүнкү жаш |
|---|---|
| Кылыч, кол, ат | Билим, технология, спорт |
| Жортуул, салгылаш | Окуу, сынак, өзүңдү өстүрүү |
| Кырк чоро | Команда, класс, достор |
| Элди душмандан коргоо | Жаратылышты, алсыздарды коргоо, ыктыярчылык |
| Эл алдында сөз берүү | Интернетте сөзүңө жоопкерчилик |
Жалпы ой: каражат өзгөрдү, максат ошол эле — өз элиңе, өз сөзүңө, өз келечегиңе берилгендик.
4) Даяр кыска жооп (эссе үчүн)
Манас бүгүн жашаса, жаштарга «кылычың — билимиң» деп кеңеш берер эле. Ал эр жүрөк, адилет, акылман, мекенчил болгон: элин коргоп, чоролору менен биримдикте жашаган. Азыркы жаштар да жалындуу, бирок алардын күрөшү башка — билим, технология, спорт талаасында. Демек Манастын сабактары бүгүн да керек: билим ал, сөзүңө бекем бол, биримдикте бол жана алсызга жардам бер.
Сууро: 1. Манас бүгүн жашаса кандай кеңеш берет эле? 2.манастын сапаттары 3.манас жана азыркы жаштар. (Кыргыз адабият,туура жооп бер)
1. Манас бүгүн жашаса кандай кеңеш берет эле?
- «Кылычың — билимиң» — илим-билиминди өздөштүр, окуудан тайманба.
- Эне тилиңди, элиңдин тарыхын бил — өзүңдүн ким экениңди билүү үчүн.
- Биримдикте бол — кырк чоро сыяктуу бир тууган бол, чогуу гана күчтүүсүң.
- Мекенди коргоо — бүгүндөй аны табиятты, элдин тынчтыгын, алсыздарды коргоо менен башта.
- Адилет, чынчыл бол, сөзүңө бекем бол — эл алдында айта албаган сөзүңдү экранга да жазба.
- Улууларды сыйла, кичүүлөргө кам көр, эмгекчил бол, жалкоолуктан алыс жүр.
- Ден соолугуңду сакта — баатырдын күчү — саламаттыкта.
2. Манастын сапаттары
| Сапат | Эпостон далил |
|---|---|
| Эрдик, кайраттуулук | Калмактарга каршы жортуулдары |
| Мекенчилдик | Элин, ата журтун душмандан коргошу |
| Адилеттик | Бай-кедей, күчтүү-алсыз деп бөлбөй башкарышы |
| Акылмандык | Бакайдын, аксакалдардын кеңешин угуп, туура чечим кабыл алышы |
| Боорукерлик, жоомарттык | Жетим-жесирди, карыларды кайтарышы |
| Достукка бекемдик | Кырк чоросу, Алманбет менен бир туугандай болушу |
| Сөзгө бекемдик | Берген убадасын аткарышы |
| Улууларды сыйлоо | Ата-энесин, аксакалдарды урматташы |
3. Манас жана азыркы жаштар
Окшоштугу:
- Азыркы жаштар да жалындуу, тайманбас, өзгөртүүгө умтулат.
- Достукка, командага берилгендик — Манастын чоролору сыяктуу.
- Өз элине, өз келечегине жоопкерчилик сезими.
Айырмачылыгы:
- Манас кылыч жана ат менен күрөшсө, бүгүнкү жаш билим, технология, спорт менен күрөшөт.
- «Кырк чоро» бүгүн — класс, команда, достор, бирге иштеген топ.
- Душман — эми башка: наадандык, жалкоолук, эл арасындагы талаш-тартыш.
Жыйынтык: Каражат өзгөрдү, максат ошол эле — өз элиңе, өз сөзүңө, өз келечегиңе берилгендик. Манастын сабактары бүгүн да актуалдуу.
Эссе үчүн кыска жооп: Манас бүгүн жашаса, жаштарга «кылычың — билимиң, биримдикте бол, мекениңди корго» деп кеңеш берер эле. Ал эр жүрөк, адилет, акылман, мекенчил баатыр болгон. Азыркы жаштар да ошол сапаттарга ээ, бирок алардын күрөшү — билим жана технология талаасында. Демек Манастын сабактары бүгүн да керек: билим ал, сөзүңө бекем бол, биримдикте бол, алсызга жардам бер.
Башкача жокбу?
Ооба, бар. Мына башкача курулган үч вариант — кайсынысы сабакка ылайыктуу болсо, ошону танда.
Вариант А. Кыска «экзамендик» жооп (таблицасыз)
1) Кеңеши. Манас бүгүн жашаса, жаштарга үч нерсени айтар эле: билим ал, анткени бүгүнкү күч — кылыч эмес, акыл; элиң менен биримдикте бол, анткени жалгыз баатыр эмес, эл гана жеңишке жетет; сөзүңө бекем бол, анткени эр жигиттин сөзү — берген убадасы.
2) Сапаттары. Манастын башкы сапаты — элин коргоого даяр эрдиги жана мекенчилдиги. Ага акылмандык менен адилеттик коштолот: ал бай-кедейди бөлбөй, аксакалдардын кеңешин угуп чечим кабыл алат. Үчүнчү топ — боорукерлик, жоомарттык жана достукка бекемдиги: жетим-жесирди кайтарып, кырк чоросу менен бир туугандай жашайт.
3) Манас жана азыркы жаштар. Азыркы жаш да Манас сыяктуу жалындуу жана тайманбас, бирок алардын сынагы башка талаада — окууда, технологияда, спортто. Манаска кылыч керек болсо, бүгүнкү жашка билим керек. Демек эпостун негизги сабагы өзгөргөн жок: өз элиңе, өз сөзүңө берилген бол.
Вариант Б. Манас менен жаштын диалогу
— Жаш: Мен эмнеден баштайын? — Манас: Өзүңдөн. Эне тилиңди, тарыхыңды бил — өзүңдү тап. — Жаш: Мен жалгызмын, эмне кылам? — Манас: Мен да жалгыз эмес элем. Кырк чором болду — сенин да командаң, досторуң бар. Бирге күчтүүсүң. — Жаш: Душманым ким? — Манас: Кылыч көтөргөн адам эмес, ичиңдеги жалкоолук менен кайдыгерлик.
Вариант В. «Үч сөз» формуласы
- Билим — бүгүнкү кылыч.
- Биримдик — бүгүнкү кырк чоро.
- Берилгендик — сөзүңө, элиңе, келечегиңе.
Ушул үч сөздүн айланасында жазып көрсөң, эссе да, оозеки жооп да оңой чыгат. Кайсы вариант сага ыңгайлуу — ошону кеңейтип берейин.
3чусун бир сүйлөм түзүп берчи
3-пункт үчүн бир сүйлөм:
Манас кылыч менен элин коргогон болсо, бүгүнкү жаштар билим, технология жана спорт менен өз келечегин коргоп, эпостун эрдик, биримдик жана мекенчилдик сабактарын улантып келет.
Керек болсо, дагы эки вариант:
- Азыркы жаштар Манас сыяктуу эле жалындуу жана тайманбас, бирок алардын күрөшү кылыч талаасында эмес, билим жана технология талаасында жүрөт.
- Манастын «кырк чоросу» бүгүнкү жаштар үчүн команда, достук жана биримдик дегенди билдирет.
Башкача
Дагы башкача варианттар (ар бири бир сүйлөм):
Манастын доорунда баатырдык кылыч менен өлчөнсө, бүгүнкү жаштар үчүн баатырдык — билим алып, өз элин алдыга жылдыруу.
Манас эли үчүн жан аябай күрөшкөн, азыркы жаштар да ошондой берилгендикти окууда, эмгекте жана өлкөнү өнүктүрүүдө көрсөтө алат.
Эпостогу кырк чоро бүгүнкү жаштарга достук менен биримдиктин, ал эми Манастын эрдиги өз максатыңа тайманбай умтулуунун үлгүсү.
Кичинекей кылып эле
Кыскача:
Манас кылыч менен элин коргогон, бүгүнкү жаштар билим жана эмгек менен коргойт.
Дагы эки кыска вариант:
- Манас элин душмандан коргогон, азыркы жаштар өлкөнү билим менен өнүктүрөт.
- Манастын кырк чоросу — бүгүнкү жаштардын достугу менен биримдиги.
Башка
Манас сыяктуу эле азыркы жаштар билимин, достугун жана мекенге болгон сүйүүсүн бириктирсе, эл келечеги үчүн чыныгы баатыр боло алат.
Башка кичинекей кылып
Азыркы жаштар Манастын эрдигин билим жана эмгек менен улантат.
Башка сөз жокбу?
Кыска варианты:
- Манастын күчү — элинде, бүгүнкү жаштын күчү — билиминде.
- Манас ат үстүндө баатыр болсо, бүгүнкү жаш билим үстүндө баатыр.
- Манастын сабагы — өз элиң үчүн жаша.
- Эрдик — кылычта эмес, билимде жана эмгекте.
Башкачааа
Дагы башкача (ар бири кыска):
- Бүгүнкү жаштын жортуулу — окууда, жеңиши — билимде.
- Манас элди бириктирген, азыркы жаштар да биримдик менен келечекти курат.
- Баатырдык кылыч талашканда эмес, өз элиңе пайда келтиргенде көрүнөт.
- Манастын доору өттү, бирок анын эрдиги жаштардын эмгегинде жашайт.
- Ата журтту сүйүү — Манастан калган эң чоң осуят.
Манас жөнүндө дил баян
Дил баян
Манас — элимдин жүрөгү
Манас — кыргыз элинин эң улуу эпосу гана эмес, элдин кыялы, эркиндикке болгон умтулуусу. Кылымдар бою ооздон оозго өтүп, бүгүнкү күнгө жеткен бул эпос — биздин тарыхыбыз, тилибиз жана рухубуз.
Манас баатыр эл үчүн жаралган инсан. Анын эң башкы сапаты — мекенчилдиги: ал өзү үчүн эмес, элинин тынчтыгы, биримдиги үчүн күрөшкөн. Ал эр жүрөк, тайманбас, ошол эле учурда акылман да болгон — өзү чечпей, Бакай сыяктуу аксакалдардын кеңешин угуп, адилет чечим кабыл алган. Жетим-жесирди кайтарып, боорукердиги менен элге үлгү болгон. Ал эми кырк чоросу менен бир туугандай жашаганы — достук менен биримдиктин эң жаркын үлгүсү.
Манас бүгүн жашаса, жаштарга: «Кылычың — билимиң, биримдигиң — күчүң, сөзүңө бекем бол» деп кеңеш берер эле. Анткени доор өзгөрдү, бирок сынак калды. Бүгүнкү жаштар кылыч кармабайт, бирок алардын да күрөшү бар — окууда, эмгекте, өзүн өстүрүүдө, өлкөнү алдыга жылдырууда. Манастын «кырк чоросу» бүгүн — классташ достор, бирге иштеген команда.
Ошондуктан Манас — өткөндүн элеси эмес, бүгүнкү күндүн да сабагы. Анын эрдиги, адилеттиги жана мекенчилдиги бизге: өз элиң үчүн жаша, өз сөзүңө берилген бол, биримдикте бол деген осуят калтырды. Ушул осуятты унутпаган эл гана өз келечегин кура алат.
Узунураак керек болсо — ар бир абзацка эпостон дагы эпизод (Каныкей, Алманбет, чоң казат) кошуп берейин. Кыскартуу керек болсо, ортонку эки абзацты эле калтырсаң болот.
Можно башкача кылып
Ооба. Бул жолу башка формада — биринчи жактан (өз атыңдан) жазылган дил баян, ичинде таблица да, пунктча да жок.
Мен Манастын изин издеп
Манасты биринчи жолу уkkанда, ал мага жөн гана жомоктогу алптай сезилген. Кийин эпостун ички дүйнөсүн түшүнгөндө гана, ал менин көз алдымда башкача ачылды: ал — ачуусу келгенде кылычын көтөргөн баатыр эмес, элинин камын жеген адам.
Мени эң таң калтырганы — Манастын жалгыз эместиги. Анын күчү кырк чоросунун ийининде, Бакайдын акылында, элдин ишеничинде жатат. Демек баатырдык деген — өзүңдү гана көрсөтүү эмес, башкаларды жаныңа чогулта билүү экен. Ошондой эле ал качандыр бир күнү чечим кабыл аларда аксакалдардын кеңешин угуп, адилеттикти тандаган. Күчү бар адам акылын да бирге алып жүрсө гана чыныгы баатыр болорун Манас менин оюма сиңирди.
Бүгүн мен кылыч кармабайм. Менин талаам — мектеп, китеп, достор. Бирок Манастын сынагы менин күнүмдө да бар: жалкоолукка алдырып бербей, билимимди тереңдетүү; кыйынчылыкта досторуман тайманбай жардам берүү; айткан сөзүмдү аткарып, эл алдында жооп бере билүү. Булар кылычтан оор, бирок жеңиш да ошончолук чыныгы.
Мен үчүн Манас — өткөндүн сүрөтү эмес. Ал — «өз элиң үчүн жаша, өз сөзүңө бекем бол» деген осуят. Бул осуятты унутпай, өз изимди тапсам, мен да Манастын уландысы болом.
Ушунун айланасында экинчи ыкма — «Манаска кат»: «Улуу бабам, мен сенин дооруңда жашабайм...» деп баштап, ага үч суроо бер: «кылыч көтөрбөсөм да баатыр боло аламбы?», «досторуман кантип бириктирем?», «өз сөзүмө кантип бекем болом?» — анан ар бирине өзүң жооп бер. Бул форма окуучуга өзүнүн оюн жакын көрсөтөт.
Узунун өзгөртүшүмдү кааласаң — кыскартамын же бир абзацты башкача жазамын.
