аткар

Кыска жооп

а) Дронт бөлүнгөн аралда жашаган, ага чейин ири жырткычтар жана адамдар болгон эмес. Ошондуктан анын табигый душмандары дээрлик жок болгон; ал учууга жана коргонууга ылайыкташкан эмес.

б) Негизги себеби — адамдын ишмердиги жана аны менен келген жаныбарлар: аңчылык, токойлорду кыюу, ошондой эле Европадан алып келинген чычкан, чочко, маймыл сыяктуу жаныбарлар дронттун жумурткаларын, балапандарын жеп, уяларын бузган. Дронт жылына бир гана жумуртка тууганы үчүн популяциясын тез калыбына келтире алган эмес.

в) Дронт 17-кылымда, фотоаппарат ойлоп табылганга чейин эле жок болуп кеткен. Ошондуктан анын тирүү кезиндеги фотосүрөтү жок: китептегилер — эски сүрөттөр, сөөктөр жана компьютердик реконструкциялар.

г) Менин оюмча, жок болгон түрлөрдү кайра жаратууга илимий максатта акча коротконго болот, бирок биринчи кезекте азыркы тирүү түрлөрдү жана алардын жашоо чөйрөсүн сактоого көңүл буруу керек. Себеби кайра жаратуу өтө кымбат, көп убакыт алат жана дайыма ийгиликтүү боло бербейт; ал эми жаратылышты коргоо бүтүндөй экосистеманы сактайт.

Кантип ушундай жыйынтыкка келдик

1. Тексттен фактыларды тандайбыз: дронт уча албайт, жерде жашайт, жылына бир жумуртка тууйт, душмандары аз.
2. Себеп-натыйжа байланышын курабыз:
   бөлүнгөн арал + душман жок → коргонуу начар → адамдар жана алып келинген жаныбарлар келгенде оңой олжо → саны кескин азаят → жок болуп кетет.
3. в) үчүн тарыхый фактыны салыштырабыз: дронт 17-кылымда жок болгон, ал эми фотоаппарат 19-кылымда пайда болгон. Демек, чыныгы фотосүрөт болушу мүмкүн эмес.
4. г) — ой жүгүртүү суроосу: бул жерде бир гана «туура» жооп жок. Маанилүүсү — илимий пайда менен коргоо, чыгым жана тобокелдикти салыштырып, өз оюңду далилдүү айтуу.

Текшерүү:
а) жообуңда «аралдын бөлүнүшү», «душман аз» деген ой болушу керек;
б) «адам + алып келинген жаныбарлар + жай көбөйүү» деген үч себеп болсо, жооп толук;
в) «фотоаппарат кийин пайда болгон» деген негизги факт айтылышы керек;
г) жообуңда «ооба/жок» деген тыянак жана ага 2–3 себеп болушу керек.