Чынгыз Айтматов Жамила повести Сүйүү жана Жопкерчилик

Кыскача жооп

Айтматовдун «Жамийла» повестинде сүйүү менен жоопкерчилик бири-бирине каршы келбейт. Чыныгы сүйүү — жөн гана сезим эмес, ал адамдын тандоосу жана ошол тандоо үчүн жоопкерчилик тартуусу. Жамийла Даниярга болгон сезимин жашырбай, аны менен кетет. Бул коомдук адат-салтка каршы кадам, ошондуктан ага чоң эр жүрөктүк жана оор жоопкерчилик талап кылынат. Автор Жамийланы жөн эле «күнөөлүү» кылбайт: ал согуштун, сүйүүсүз турмуштун жана адамдын бактыга укугунун трагедиясын көрсөтөт. Ошол эле учурда Жамийланын кетиши Садыкка жана үй-бүлөгө оор экенин да жашырбайт. Демек, повесть сүйүүнү идеалдаштырбай, адамдык тандоонун татаалдыгын ачат.

Негизги кадамдар

1. Эки түшүнүктү ажырат:

   • сүйүү — сезим, жүрөктүн тартылышы;
   • жоопкерчилик — тандоо жана анын кесепеттери үчүн жооп берүү.

2. Конфликтти көрсөт: Жамийланын жеке бактыга укугу менен үй-бүлөлүк, коомдук милдет кагылышат. Бул жерде «ак-кара» жооп жок: автор адамды түшүнүүгө чакырат.

3. Каармандар аркылуу далилде:

   • Жамийла — өз сезимине берилген, бирок ошол эле учурда коомдук сынга кабылган аял;
   • Данияр — ички эркиндиги, ыры жана жөнөкөйлүгү менен Жамийланын жан дүйнөсүн ойготкон адам;
   • Садык — согушта жүргөн күйөө, анын трагедиясы согуштун кесепети;
   • Сейит — болгон окуяга күбө болуп, сүйүүнүн сулуулугун жана искусствону түшүнө баштаган жигит.

4. Автордук позицияны ач: Айтматов Жамийланы айыптоого шашпайт. Ал согуштун адам тагдырын бузганын, сүйүүсүз турмуштун оордугун жана адамдын чыныгы бактыга укугун көрсөтөт. Бирок жоопкерчилик маселесин да четке какпайт.

5. Жыйынтык жаз: «Сүйүү — жеңил оюн эмес. Ал адамдан чындыкка берилүүнү, эр жүрөктүктү жана өз тандоосунун кесепеттерине жоопкерчиликти талап кылат».

Текшерүү

Эсседе төмөнкүлөр болушу керек:

• «сүйүү» жана «жоопкерчилик» деген эки түшүнүк тең ачылдыбы;
• Жамийланын тандоосу менен коомдук милдеттин кагылышуусу көрсөтүлдүбү;
• согуштун ролу эске алындыбы;
• автордун позициясы айтылдыбы;
• жөнөкөй «ал күнөөлүү» же «ал толук ак» деген баадан алыс болдуңбу.

Ошондо эссе повесттин идеясын терең ачат.