19 кылымдын аягы 20кылым дын башы Осмон империясы
Кыска жооп: 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башында Осмон империясы көп улуттуу, аскердик-феодалдык, экономикалык жактан чет өлкөлөргө көз каранды жана аймактарынан ажырап бара жаткан мамлекет болгон. Европада аны «Европанын оорукчан кишиси» деп да аташкан. Биринчи дүйнө согушундагы жеңилүү жана 1920-жылдардагы кулашуу империянын акырын белгилеген.
Негизги этаптар жана белгилери:
Саясий режим. 1876-жылы конституция кабыл алынган, бирок султан Абдулхамид II 1878-жылы парламентти жаап, авторитардык башкаруу жүргүзгөн. 1908-жылы «жаш түрктөрдүн» революциясы конституцияны калыбына келтирген, бирок бийлик үчүн күрөш уланган.
Аймактык жоготуулар. 1878-жылкы Берлин конгрессинен кийин Балкандагы бир катар аймактар автономия же көз карандысыздык алган. 1881-жылы Тунис Францияга, 1882-жылы Египет Улуу Британиянын көзөмөлүнө өткөн. 1908-жылы Боснияны Австро-Венгрия аннексиялаган. 1911–1912-жылкы Италия менен согушта Либия жоголуп, 1912–1913-жылкы Балкан согуштарында Европадагы дээрлик бардык аймактарынан ажыраган.
Экономика. Өлкө чет өлкөлүк карыздарга баткан. 1881-жылы Осмон империясынын карыздарын көзөмөлдөгөн башкарма түзүлгөн. Капитуляциялар жана чет элдик капитал экономикалык көз карандылыкты күчөткөн. Өнөр жай начар өнүгүп, айыл чарба басымдуу болгон.
Улуттук кыймылдар. Империянын ичинде түрк, араб, армян, грек, курд, албан ж.б. элдер жашаган. Борборлоштуруу жана «пантүркизм», «панисламизм» идеялары менен бирге улуттук-боштондук кыймылдар күчөгөн.
Тышкы саясат жана кулоо. Осмон империясы 1914-жылы Германия тарапта Биринчи дүйнө согушуна кирген. 1918-жылы жеңилүүгө учурап, 1920-жылы Севр келишими оор шарттарды таңуулаган. Улуттук-боштондук күрөштүн натыйжасында 1922-жылы султандык жоюлуп, 1923-жылы Түркия Республикасы түзүлгөн.
Кантип текшерүү керек: империянын акыбалын бааларда төрт багытты кара: бийлик, аймак, экономика, улуттук маселе. Ошондо «эмне үчүн империя начарлаган жана акыры кулаган?» деген суроого далилдер менен жооп бере аласың.
