Газнавийлер мамлекети (961-1086)

Сиз иберен язмада диңе ики теманың аты бар, соравың өзү ачык дәл. Шонуң үчин ики дөвлет барада есасы магалыматлары берейин — соңунда нәме талап эдилйәндигини сорарын.

1) Газнавилер дөвлети (961–1086)

• Эсасландырыҗы: түрки гуллардан Алп Тегин 961-нҗи йылда Газна шәхерини эле алып, дөвлети гурды. Оны гүйчлендирен — Себүк тегин (977–997).
• Пайтахты: Газна (хәзирки Афганистан) — шонун үчин "газнавилер" дийилйәр.
• Иң гүллән дөври: Газналы Махмут (998–1030). Ол Хиндистана 17 гезек йөреш эдип, "султан" диен аты алды; сарайында Фирдоуси, Бируни ялы алым-шахырлар ишледилер.
• Харабаланмагы: 1040-нҗы йылда Данданакан сөвешинде селжуклардан еңилип, Хорасандан махрум болды.
• Ахыры: 1086-нҗы йыл (кәбир китапларда 1186) — Гур (Гури) дөвлетиниң зәрбеси билен йыкылды.

2) Селжук империясы (1038–1157)

• Кимиң дөвлети: кынык огуз түркменлери; Селжук бабаның агалары Тогрул бек ве Чагры бек.
• 1038 — Тогрул бек Нишапурда өзүни султан ыглан этди.
• 1040 — Данданаканда газнавилеры еңип, Хорасанда дөвлетиң эсасыны гурдулар.
• 1055 — Тогрул бек Багдада гирип, халифадан "султан" атыны алды.
• Алп Арслан (1063–1072): 1071-нҗи йылда Манзикерт сөвешинде Византияны еңди — түркменлере Анадолының гапысы ачылды.
• Мәликшаһ (1072–1092) — иң бейик дөври: везир Низам әл-Мүлк, медреселер, Омар Хайямың обсерваториясы ве Җәлали календары (1079).
• Дағылмасы: Мәликшаһдан соң тагт үчин гөреш; Сәнҗәр султан (1118–1157) 1141-де Катванда каракитайлардан еңилди, 1157-де вепат эденсоң империя дағылды. Анадолыда Рум (Көнийе) селжуклары 1308-нҗи йылға ченли довам этди.

Принцип: нәдип ятда сакламалы

Ики дөвлети бир вакаа баглашыдыряр — 1040-нҗы йыл, Данданакан: шол йылдан соң Хорасанда газнавилерың орнына селжуклар гелйәр. Шондан соң газнавилер гүндоғара (Хиндистан, Афганистан), селжуклар гүнбатара (Иран, Ирак, Анадолы) гитдилер.

Санавлары шейле багла: 961 (Алп Тегин Газнаны алды) → 1040 (Данданакан) → 1071 (Манзикерт) → 1157 (Сәнҗәр өлди).

Сораг: ики дөвлети деңешдирме җадвал гурмалымы, агзаки җогап тайярламалымы я-да тест соравларына җогап бермелими? Шуны айтсаң, дальше шо формада dowam ederin.