Упражнение 151
Кароткі адказ
- Каб рыбку з'есці, трэба ў ваду лезці.
- Слова можа параніць і можа загаіць.
- У крыніцу не носяць вадзіцу.
- Паносіш мазалёў — пад'ясі хлеба.
- Не хвалі сябе, няхай людзі пахваляць.
Сэнс прыказак і тлумачэнне арфаграм
Каб рыбку з'есці, трэба ў ваду лезці.
Сэнс: без працы і намаганняў не дасягнеш мэты.- рыбку — пішам б, бо правяраем словам рыба; перад [к] гук [б] аглушаецца, але на пісьме захоўваецца.
- лезці — пішам з, бо гэта корань лез-; праверка — лезу.
- з'есці — апостраф пасля прыстаўкі з- перад е.
Слова можа параніць і можа загаіць.
Сэнс: словам можна моцна пакрыўдзіць, а можна супакоіць і падтрымаць.- параніць — у прыстаўцы па- пішам а.
У крыніцу не носяць вадзіцу.
Сэнс: не трэба рабіць лішняга, даваць тое, чаго і так даволі; не вучы таго, хто ведае.- носяць — у канчатку 3-й асобы множнага ліку пішам -яць.
- вадзіцу — перад і пішам дз; гэта перадае мяккі гук [дз'].
Паносіш мазалёў — пад'ясі хлеба.
Сэнс: хто працуе да мазалёў, той будзе мець хлеб; праца корміць.- пад'ясі — апостраф пасля прыстаўкі пад- перад я, бо прыстаўка заканчваецца на зычны.
Не хвалі сябе, няхай людзі пахваляць.
Сэнс: не хваліся сам, няхай цябе ацэняць іншыя.- людзі — перад і пішам дз.
- пахваляць — у форме 3-й асобы множнага ліку канчатак -яць.
Вытворныя словы
| Вытворнае слова ў пачатковай форме | Ад якоrа ўтварылася | Спосаб |
|---|---|---|
| рыбка | рыба | суфіксальны: суфікс -к- |
| параніць | раніць | прыставачны: прыстаўка па- |
| загаіць | гаіць | прыставачны: прыстаўка за- |
| вадзіца | вада | суфіксальны: суфікс -іц- |
| панасіць | насіць | прыставачны: прыстаўка па- |
| пад'есці | есці | прыставачны: прыстаўка пад- |
| пахваліць | хваліць | прыставачны: прыстаўка па- |
Асобна: з'есці таксама ўтворана прыставачным спосабам ад есці (прыстаўка з-), калі разглядаць відавыя пары як словаўтварэнне.
Якая прыказка адпавядае рускай?
З рускай «Хочешь есть калачи — не сиди на печи» найбольш суадносіцца №4:
«Паносіш мазалёў — пад'ясі хлеба» — каб есці хлеб, трэба працаваць.
№1 таксама блізкая па думцы, але яна хутчэй адпавядае рускай «Без труда не выловишь и рыбку из пруда».
Як рабіць падобныя заданні
- Спачатку вызнач, якая арфаграма: зычная, прыстаўка, канчатак ці апостраф.
- Зычную правярай словам, дзе пасля яе стаіць галосны: рыбка — рыба.
- Прыстаўкі па-, за-, на-, пад- маюць устойлівае напісанне.
- Каб знайсці вытворнае слова, паспрабуй растлумачыць яго праз іншае слова: рыбка — маленькая рыба, пад'есці — па- + есці.
- Калі дадаецца толькі прыстаўка — спосаб прыставачны, калі толькі суфікс — суфіксальны.
