Құрлық сулар перезентация
Қысқа жауап
«Құрлық сулары» тақырыбына презентация — 10–12 слайд. Әр слайдта бір ой, 5–7 жол мәтін, бір сурет немесе карта. Төменде дайын қаңқа (план + негізгі тезистер) берілген, оны өз сөзіңмен толықтырып, өз өңіріңнен мысал қосасың.
Слайдтар жоспары
1. Титул бет. Тақырып: «Құрлық сулары». Аты-жөнің, сынып, мектеп.
2. Мазмұны. Не туралы айтатыныңды 5–6 тармақпен көрсет.
3. Негізгі ұғым. Құрлық сулары — мұхиттар мен теңіздерден тыс, құрлық бетінде және астында орналасқан сулар. Түрлері: жер асты сулары, өзендер, көлдер, батпақтар, мұздықтар, жасанды сулар (су қоймалары, каналдар).
4. Жер асты сулары. Топырақ суы, грунт суы, артезиан суы. Адамзат ауыз судың көбін осыдан алады; құрғақшылықта өзендерді де қоректендіреді.
5. Өзендер. Өзен жүйесі, өзен алабы, бастауы мен сағасы, қоректенуі (жаңбыр, қар, мұздық, жер асты), режимі (су тасу, тартылу).
6. Көлдер. Шығу тегі бойынша: тектоникалық, жанартаулық, мұздық, карсты, қалдық. Суы тұщы және тұзды болады.
7. Батпақтар. Ылғалды жерлерде өсімдік қалдығы шірімей жиналудан пайда болады. Суды сүзеді, өзендердің қоректенуін реттейді.
8. Мұздықтар. Жамылғы (Антарктида, Гренландия) және тау мұздықтары. Тұщы судың шамамен 70%-ы осында сақталған.
9. Жасанды сулар. Су қоймалары мен каналдар — суды реттеу, суару, электр қуаты үшін.
10. Маңызы мен қорғау. Сусыз өмір жоқ: ауыз су, егін, көлік, энергетика. Ластанудан, үнемсіз пайдаланудан қорғау керек.
11. Қорытынды. Бір-екі сөйлеммен негізгі ойды жинақта.
12. Пайдаланылған әдебиет. Оқулық, энциклопедия, сенімді сайт.
Принцип: неге дәл осылай?
Презентация — бұл жазбаша реферат емес, көмекші көрнекілік. Сондықтан әр слайд бір ғана сұраққа жауап береді: «бұл не?», «қандай түрлері бар?», «не үшін маңызды?». Үш бөліктен тұрады: не? → қандай? → не үшін керек? Осы қаңқаны кез келген басқа тақырыпқа (мысалы, «Топырақ», «Атмосфера») қолдануға болады.
Тексеру чек-лигі
- 10–12 слайд, тақырып пен қорытынды бар;
- әр слайдта 5–7 жолдан аспайды, сурет/карта бар;
- кемінде 3 нақты сан (мысалы, тұщы судың үлесі, мұздықтағы қор);
- өз өңіріңнен бір мысал (жергілікті өзен, көл);
- слайдтағы мәтінді дауыстап айтып көр — 1 слайдқа ≈30 секунд сөйлеу.
Осылай дайындасаң, мұғалім «мазмұны нақты әрі көрнекі» деп бағалайды.
Обсуждение
2 сообщенияСүреттер салып ворд файлға салып жаса
Қысқа жауап
Word файлын өзім тіркей алмаймын (чат танымайды), бірақ көшіріп қоюға дайын мәтін + әр суреттің орны мен іздеу сөздері + Word-та жасау нұсқаулығы төменде. Осыны орындасаң, 15–20 минутта дайын .docx шығады.
1. Дайын мәтін (Word-қа көшір)
ҚҰРЛЫҚ СУЛАРЫ Аты-жөні, сынып, мектеп, жыл
1. Құрлық сулары дегеніміз не? Мұхиттар мен теңіздерден тыс, құрлық бетінде және астында орналасқан сулар. Түрлері: жер асты сулары, өзендер, көлдер, батпақтар, мұздықтар, жасанды сулар. 〔СУРЕТ 1: өзен-көл көрінісі. Іздеу: "тау өзені" / "river landscape"〕
2. Жер асты сулары Топырақ суы, грунт суы, артезиан суы. Ауыз судың көп бөлігі осыдан алынады, құрғақ кезде өзендерді қоректендіреді. 〔СУРЕТ 2: жер қыртысының қимасы (грунт суы, артезиан). Іздеу: "groundwater aquifer diagram"〕
3. Өзендер Бастауы, сағасы, алабы, қоректенуі (жаңбыр, қар, мұздық, жер асты), режимі (су тасу, тартылу). Қазақстандағы ірі өзендер: Ертіс, Есіл, Сырдария, Іле, Жайық. 〔СУРЕТ 3: өзен құрылысы — бастау → саға. Іздеу: "river source mouth diagram"〕
4. Көлдер Шығу тегі: тектоникалық, жанартаулық, мұздық, карсты, қалдық. Суы тұщы немесе тұзды. Ең терең көл — Байкал (1642 м). 〔СУРЕТ 4: Байкал немесе Балқаш көлі. Іздеу: "Lake Baikal" / "Балқаш көлі"〕
5. Батпақтар Ылғалды жерде өсімдік қалдығы шірімей жиналудан пайда болады. Суды сүзеді, өзен ағынын реттейді. 〔СУРЕТ 5: батпақ. Іздеу: "болото" / "wetland"〕
6. Мұздықтар Жамылғы (Антарктида, Гренландия) және тау мұздықтары. Жер бетіндегі тұщы судың 2/3-тен астамы мұздықтарда сақталған. 〔СУРЕТ 6: мұздық. Іздеу: "glacier" / "мұздық"〕
7. Жасанды сулар Су қоймалары мен каналдар: суды реттеу, суару, электр қуаты. Мысалы: Қапшағай су қоймасы. 〔СУРЕТ 7: су қоймасы/канал. Іздеу: "reservoir dam" / "Қапшағай"〕
8. Маңызы Ауыз су, егін, көлік, энергетика, балық шаруашылығы. Жер бетіндегі судың тек 2,5–3%-ы ғана тұщы. 〔СУРЕТ 8: диаграмма — тұщы/тұзды су. Word-та: Insert → Chart → Pie〕
9. Қорғау Ластану, үнемсіз пайдалану, кебу (Арал теңізі мысалы). Үнемдеу жолдары: тамшылатып суару, ағынды суды тазарту. 〔СУРЕТ 9: Арал теңізінің бұрынғы/қазіргі күйі. Іздеу: "Aral Sea before after"〕
10. Қорытынды Сусыз өмір жоқ. Құрлық сулары — ауыз судың негізгі көзі, оны қорғау — ортақ міндет.
Пайдаланылған әдебиет: география оқулығы, энциклопедия, сенімді сайт.
2. Суреттерді Word-қа қою (5 қадам)
- Word аш → Insert → Pictures → This Device (немесе Online Pictures).
- Суретті қойған соң оны шертіп: Picture Format → Wrap Text → Square (мәтін суретті айналып тұрады).
- Өлшемін бұрышынан тартып кішірейт — слайд/беттің жартысынан аспасын.
- Сурет астына Insert → Caption арқылы жазу қос: «1-сурет. Тау өзені».
- Соңында: File → Save As → Word Document (.docx). Қажет болса PDF етіп те сақта.
Суретті тегін алу: Wikimedia Commons, Pixabay, Pexels (авторлық құқықсыз). Word-тың өзінде де бар: Insert → Icons және Insert → Shapes.
Өзің салатын қарапайым схема: Insert → Shapes → стрелкалармен «бастау → өзен → саға» немесе «жаңбыр → жер асты суы → өзен» тізбегін сал. Бұл суретсіз слайдтан әлдеқайда ұтымды.
3. Тексеру
- әр суреттің астында нөмірі мен жазуы бар;
- сурет мәтінді баспайды (Wrap Text = Square);
- мәтін әр бетте 5–7 жолдан аспайды;
- кемінде 2 сан бар (2,5–3%, 1642 м);
- файл аты:
Құрлық_сулары_Атың.docx.
Егер қаласаң — осы мәтінді слайд-слайдқа (әр слайд = бір бет) бөліп, әр суреттің орнына нақтырақ іздеу сөзін жазып берейін.
