Бир ончой аныктоочко 5 суйлом туз

Кыскача жооп

Өңчөй аныктооч — бул аныкталып жаткан сөздөн кийин келип, интонация (үн тынышы) менен бөлүнүп, жазууда үтүр аркылуу ажыратылган аныктооч. Мисал катары 5 сүйлөм:

1. Мектеп, жаңыдан салынган, күзүндө окуучуларды кабыл алды.
2. Айыл, тоо этегинде жайгашкан, кышында шамалдуу болот.
3. Китеп, жаңы чыккан, китепканага тез келди.
4. Досум, спортко берилген, күнүнө эки жолу машыгат.
5. Бак, жаңы отургузулган, жайында көлөкө берет.

Ключевые шаги (принцип)

1. Баш сөздү тап — аныкталып жаткан зат: мектеп, айыл, китеп…
2. Аныктоочту тап — «кандай?» деген суроого жооп берген сөз: жаңыдан салынган, тоо этегинде жайгашкан…
3. Ордун өзгөрт — аныктоочту баш сөздөн кийин кой (кадимки тартипте ал алдыда турат).
4. Үтүр кой — окуганда пауза жасап, жазууда эки жактан үтүр менен бөл.
5. Текшер — үтүрдү алганда аныктооч кадимки аныктоочко айланып, кошумча маалымат (түшүндүрүү) мааниси жоголот.

Мындан тышкары, атка милдеттеги атооч (приложение) да өңчөйлөнөт: Айгүл, класс башчыбыз, жыйында сүйлөдү.

Текшерүү

1-сүйлөмдү салыштыр:

• Жаңыдан салынган мектеп күзүндө окуучуларды кабыл алды. — жөнөкөй аныктооч (үтүр жок).
• Мектеп, жаңыдан салынган, күзүндө окуучуларды кабыл алды. — өңчөй аныктооч (үтүр бар, пауза бар).

Демек, айырма — аныктоочтун орду жана интонациялык бөлүнүшү, ал эми мааниси толукталып, түшүндүрүү мүнөзүнө ээ болот.