дил Баян жазып берчи

Кыска жооп — даяр дил баян

План боюнча (дептериңдеги 5 пункт) мындай текст жазылды. Ар бир абзац — пландын бир пункту:

Токтогул — акын, устат жана комузчу

Токтогул Сатылганов (1864–1933) — кыргыз элинин улуу акыны жана комузчусу. Ал Кетмен-Төбө өрөөнүндө туулуп, элдик ырлардын жана күүлөрдүн арасында чоңойгон.

Токтогул — жырчы. Жаш кезинен эле комуз чертип, ырдап үйрөнгөн. Анын үнү да, комузу да элди ойготкон: ырларында элдин кайгысы, кубанычы жана күнүмдүк турмушу чагылган.

Анын чыгармачылыгына оболго болгон нерсе — элдик оозеки чыгармачылык: элдик ырлар, күүлөр жана элдин турмушу. Ошол элдик булактан ал өзүнүн алгачкы ырларын жараткан.

Токтогул — устат. Комузда чебер ойноп, күүлөрдү аткарган; ырлары менен элди акылга, биримдикке жана эркиндикке чакырган. Кийинки акындар үчүн ал чыныгы устат жана үлгү болгон.

«Санат» жана «Насыят» — Токтогулдун акыл-насаат ырлары. Анда акын элди жакшылыкка, эмгекке, улууларды урматтоого үндөп, жамандыктан сактанууга чакырат.

Жыйынтыктап айтканда, Токтогул — элинин тарыхында өчпөс из калтырган акын, устат жана комузчу. Анын чыгармалары бүгүн да жаңырып, жаш муунду элди сүйүүгө жана акылдуу болууга тарбиялайт.

Кантип курулду (принцип)

1. Дил баян — 3 бөлүктөн турат: киришүү → негизги бөлүк → жыйынтык. Пландагы ар бир пункт — өзүнчө абзац.
2. Ар бир абзацтын ички түзүлүшү: тема сүйлөм (эмне жөнүндө) → далил же мисал (жыл, ысым, чыгарманын аталышы) → кичинекей жыйынтык сүйлөм.
3. Фактылар так болушу керек: ысым (Токтогул Сатылганов), жылдар (1864–1933), жер (Кетмен-Төбө), чыгармалардын аталышы («Санат», «Насыят»).
4. Киришүүдө теманы ачып, жыйынтыкта өз оюңду (эмне үчүн ал бизге керек) кошосуң — ошондо баян «тирүү» болот.
5. Ойдон эмес, окуу китебиндеги/сабакта айтылган фактыларга таян — ошондо мугалим баалай алат.

Текшерүү

• Пландагы 5 пункттун бардыгы барбы? Ооба: жырчы → оболго → устаттык → «Санат», «Насыят» → жыйынтык.
• Жылдар жана аттар туурабы? 1864–1933, Сатылганов, «Санат», «Насыят» — туура.
• Кайталоо жокпу? Ар абзацта жаңы ой бар.

Дептериңде 1-пункт «Жырчы», 2-пункт «...оболго болгон чыгармалар» деп окулду — эгер сөздөр башкача жазылса, айт, ошого жараша оңдоп берем.