илова ба мавзуи инкилоби буржуазии Англия
Ҷавоби кӯтоҳ
Инқилоби буржуазии Англия (ҳамчунин Инқилоби англисӣ ё Пуританӣ, 1640–1688) — низои байни парлумент ва тоҷу тахти Стюартҳо, ки бо маҳдуд шудани ҳокимияти мутлақи подшоҳ ва барқарор шудани монархияи конститутсионӣ анҷом ёфт. Ғояи асосии мавзӯъ: инқилоб на танҳо ҷанги динӣ ё сиёсӣ, балки натиҷаи тағйироти иқтисодӣ — рушди капитализм ва ташаккули синфи нави буржуазия буд.
Қадамҳои асосие, ки бояд фахмоӣ
1. Сабабҳо (замина то соли 1640)
- Иқтисодӣ: рушди капитализм дар деҳот, «ҳисорбандӣ» (деҳқонон аз замин ронда мешуданд), афзоиши моликияти буржуазӣ ва «дворянҳои нав» (ҷентри).
- Сиёсӣ: Стюартҳо (Яков I, Карл I) бе розигии парлумент андозҳо ҷорӣ мекарданд — ин вайрон кардани анъанаи «подшоҳ бо парлумент ҳукмронӣ мекунад» буд.
- Динӣ: пуритонҳо ислоҳоти калисои англиканро талаб мекарданд.
- Ҳуқуқӣ: «Петиция дар бораи ҳуқуқҳо» (1628) — аввалин кӯшиши ҳуқуқан маҳдуд кардани тоҷу тахт.
2. Марҳилаи аввал: 1640–1649
- 1640 — даъвати Парлументи дароз → оғози инқилоб.
- 1642–1648 — ҷанги гражданӣ; артиши нав (New Model Army)-и Оливер Кромвел.
- 1645 — ғалаба дар назди Нейзбӣ.
- 1649 — қатли Карл I ва эълони ҷумҳурӣ.
3. Марҳилаи дуюм: 1649–1660
- Ҷангҳо дар Ирландия ва Шотландия, ҳаракатҳои левеллерҳо ва диггерҳо.
- 1653–1658 — протекторати Кромвел (диктатураи ҳарбӣ).
- 1660 — барқарорсозии Стюартҳо (Карл II).
4. Анҷом: 1688–1689
- «Инқилоби шукуҳбахш» (1688) — Вилгелм III бо шартҳои нав ба тахт нишаст.
- 1689 — Билли ҳуқуқ: подшоҳ наметавонад бе парлумент андоз бандад, қонунро бекор кунад ё артиш нигоҳ дорад.
Натиҷа ва аҳамият
- Ҳокимияти мутлақи подшоҳ барҳам хӯрд; бартарии парлумент қонунӣ шуд.
- Ин компромисс байни буржуазия ва заминдорони нав буд — аз ин рӯ инқилоб «буржуазӣ» номида мешавад.
- Роҳ барои рушди саноат, савдо ва империяи мустамликадории Бритониё кушода шуд.
- Ин яке аз аввалин инқилобҳои бузурги аврупоӣ гардид, ки барои дигар кишварҳо намуна шуд.
Тарзи тафтиш кардан
Ҳар мавзӯи инқилобро бо чор савол санҷед: Чаро? Кӣ иштирок кард? Чӣ тавр инкишоф ёфт? Чӣ чиз тағйир ёфт? Агар ҷавобҳо бо тартиби 1640 → 1649 → 1660 → 1688–1689 мувофиқ бошанд, сохтори ҷавоб дуруст аст.
Обсуждение
2 сообщенияНакл кун
Аз рӯи матни дар аксҳо буда, нақли кӯтоҳ:
Дар нимаи аввали асри XVII дар Англия мануфактураҳо хеле зиёд шуданд: онҳо молҳои гуногун истеҳсол мекарданд ва иқтидори иқтисодии давлатро баланд мебардоштанд. Шаҳрҳо ободу зебо гардида, аҳолии онҳо меафзуд. Дар он давра Англия 5,5 млн нафар аҳолӣ дошт, зиёда аз 25 дарсади онҳо дар шаҳрҳо зиндагӣ мекарданд; аҳолии Лондон ба қариб 500 ҳазор нафар расида буд.
Сулолаи Стюартҳо ба мустаҳкам кардани ҳокимияти мутлақ майл доштанд. Яков I ва баъд Карли I парлумонро кам ба назар мегирифтанд, бе иҷозати он андозҳои нав ҷорӣ мекарданд ва норозиёнро ба маҳбас мепартофтанд. Соли 1628 парлумон ба шоҳ «Талабнома дар бораи ҳуқуқ»-ро пешниҳод кард ва талаб намуд, ки андозҳои тасдиқнакарда бекор карда шаванд ва ҳабсҳои ғайриқонунӣ қатъ гарданд. Карли I аввал ваъда дод, ки онро ба инобат мегирад, вале соли 1629 парлумонро пароканда кард ва 11 сол бе парлумон ҳукмронӣ кард. Ҳамин тавр дар Англия ҳокимияти мутлақи шоҳ барқарор шуд.
Дар натиҷаи рушди сармоядорӣ ду синфи нави иҷтимоӣ — буржуазия ва коргарони кироя — ташаккул ёфтанд. Онҳо дар мубориза бар зидди мутлақияти шоҳ муттаҳид буданд, вале бештар буржуазия манфиатдор буд. Аз ин рӯ инқилоби дарпешистодаи Англия моҳияти буржуазӣ дошт.
Оғози инқилоб аз даъвати парлумон вобаста аст: 13 апрели соли 1640 Карли I парлумони навро даъват кард, вале он муддати кӯтоҳ фаъолият карда, пароканда шуд. Ин парлумон дар таърихи Англия «Парлумони кӯтоҳмуддат» ном гирифт. Ихтилофи байни шоҳ ва парлумон минбаъд ба инқилоби буржуазӣ оварда расонд.
Агар ба шумо нусхаи аниқи худи матн лозим бошад, гӯед — онро пурра менависам.
