ДНК деген эмне?

Кыскача жооп

ДНК — дезоксирибонуклеин кислотасы: тирүү организмдин тукум куучулук (генетикалык) маалыматын сактаган жана кийинки муунга өткөргөн молекула. Ал эки чырмалышкан спираль түрүндө болот (1953-ж. Уотсон менен Крик ачкан).

Негизги түшүнүктөр

1. ДНК эмнеден турат? ДНКнын монометри — нуклеотид. Ар бир нуклеотиддин 3 бөлүгү бар:

• азоттуу негиз (А, Т, Г же Ц),
• кант — дезоксирибоза,
• фосфат калдыгы.

2. Комплементардуулук — эң маанилүү эреже Эки чынжыр бири-бирине «ачкыч менен кулпудай» туура келет:

$$\text{А} ;-; \text{Т}, \qquad \text{Г} ;-; \text{Ц}$$

(А менен Т ортосунда 2, Г менен Ц ортосунда 3 суутек байланышы болот.)

3. Функциялары

• маалыматты сактоо;
• репликация — өзүнөн так көчүрмө жасоо (клетка бөлүнүүдөн мурун);
• белок синтезине маалымат берүү (транскрипция → и-РНК).

4. Ген жана хромосома Ген — ДНКнын бир белгини коддогон бөлүгү. Хромосома — ДНК менен белоктун комплекси.

Текшерүү: өзүң сынап көр

Берилген чынжыр: А – Т – Г – Ц – А – Г

Комплементардык чынжыр: Т – А – Ц – Г – Т – Ц

Эрежелерди текшер: А→Т, Т→А, Г→Ц, Ц→Г — баары туурабы? Ошондой эле негиздердин саны барабар: А саны = Т саны, Г саны = Ц саны (Чаргафф эрежеси).

⚠️ Көп кетирилүүчү ката: РНКда Тиминдин ордуна Урацил (У) болот — ДНК менен РНКны аралаштырба.