Соңку тарых. Автор: Т. Өмүрзакова.9-класс 1900-2000. Үй иши: 17 параграф. Маданий өнүгүү 139-145 бетке чейин конспектөө

**Даталарды тексттен алып жазам, бирок 139–145-беттердин мазмуну мага көрүнбөй жатаКечиресиз, ал сүйлөм үзүлүп калды. Толук айтсам: 139–145-беттердин тексти мага көрүнбөй жатат, ошондуктан 17-параграфтагы так даталарды атоо мүмкүн эмес — ойдон жазсам, туура эмес болот.

Эмне кылуу керек:

1. 139–145-беттерди сүрөткө тартып жибериңиз (же беттердин тексттин көчүрүп салыңыз).
2. Ошондон кийин мен даталарды ирети менен жазып, ар бирине эмне болгонун кыскача кошумчалап берем.

Даталарды өзүңүз издеп жатсаңыз, азырынча параграфтан жылдарды гана барак боюнча белгилеп чыгыңыз — анан аларды бир тизмеге иреттеп берем.

Бул — суралган беттин уландысы: сүрөттө 145-бет жана мурунку беттин аягы көрүнүп турат. Андагы даталар:

17-параграфтын аягы (145-беттин үстү):

• 1930-ж. аягында — Германияда «Эркин триумфу» документалдык кинофильми тартылган. Анда Гитлер жана анын партиясы даңазаланган.

18-параграфтын башы (145-беттин асты, жаңы тема):

• 1930-жж. аягында — жаңы согуш коркунучу күчөп, Экинчи дүйнөлүк согуштун башкы себептери калыптанган.

Суроолордогу мезгилдер (так жыл эмес):

• XX к. алгачкы он жылдыгынан бери — транспорттун ролунун өсүшү.
• XX к. алгачкы отуз жылдыгы — архитектурадагы ачылыштар жөнүндө.

Эскертүү: сол четтеги кесилип калган текстте «1933-ж.» деген жазуу көрүнөт, бирок ал 144-бетке таандык жана контексти толук эмес.

Бул сүрөттө 145-бет гана бар. 139–144-беттерди жиберсеңиз, 17-параграф боюнча толук даталар тизмесин түзүп, ар бирине окуяны кыскача кошумчалап берем.

Бул — уланды: сүрөттө 144-бет толук жана 145-беттин үстү жарым көрүнүп турат. Ошондуктан 144-бет боюнча маалыматты кошуп, конспекттин бир бөлүгүн даярдадым.

144-беттеги даталар (ирети менен)

• 1933-ж. — эмиграцияда жүрүп жазган чыгармалары үчүн жазуучуга Нобель сыйлыгы берилген (сүйлөм 143-беттен уланып келет, автордун аты ошол жерде).
• 1920-ж. — экзистенциализм багыты пайда болгон.
• Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин — экзистенциализм гүлдөп өнүккөн (так жыл көрсөтүлгөн эмес).
• XX к. алгачкы он жылдыктары — адабият жана сүрөт өнөрү коомдун татаал, карама-каршы сезимдерин чагылдырган.
• 1920-жж. орто чени — кинематографиянын ролу ачык-айкын билине баштаган.
• 1920–1930-жж. — кино өзүнө гана мүнөздүү образдуу тилди жана ыкмаларды иштеп чыккан; АКШ, СССР, Франция ж.б. өлкөлөрдө улуттук режиссёрдук-актёрдук мектептер жаралган.

144-бет боюнча кыска конспект

1. Адабияттагы жаңылык. Терең чыгармачылык изденүүлөр, жаңы стилдер жана жанрлар пайда болгон. Сюжет экинчи планга калып, каармандын философиялык талаш-тартышы, сезим-толгоолору алдыга чыккан. Бул ыкма «аң-сезимдин агымы» деп аталган, ал эми жаңы багыттарды жалпысынан модернизм деп коюшкан. Өкүлдөрү: М. Пруст, Ф. Кафка, В. Вульф, Ж. Жойс.

2. Экзистенциализм. Адабият менен философиянын ортосундагы жанр. Адамдын ички дүйнөсүн, өмүргө жана өлүмгө болгон мамилесин ачууга умтулган.

3. Кинематография. 1920-жж. ортосунан тартып өз алдынча искусство катары таанылган. Үндүн, анан түстүүлүктүн пайда болушу аны адабият, музыка, живопись менен байыткан. Башында мелодрама жана Ч. Чаплиндин эксцентрикалык оюндары менен тартып турган. Кийин үгүттөөчү ролго ээ болгон — документалдык кадрлар жаркын образ менен айкалышкан.

Эскертүү: оң жактагы 145-беттин үстү кесилип калган, анда Германиядагы «Эркин триумфу» фильми тууралуу сүйлөм бар, бирок анын тартылган жылы толук көрүнбөйт.

139–143-беттерди жиберсеңиз, 17-параграф боюнча толук конспектти жана бардык даталардын бир тизмесин бүтүрүп берем.

Бир жерге чогултулган конспект (144–145-беттер боюнча; 139–143-беттер мага көрүнбөйт, ошондуктан параграфтын башталышы толук эмес).

1. Даталардын жалпы тизмеси

2. Адабият

• Терең чыгармачылык изденүүлөр, жаңы стилдер жана жанрлар пайда болду.
• Сюжет экинчи планга калып, каармандын ички дүйнөсү, философиялык талашы, сезим-толгоолору алдыга чыкты.
• Бул ыкма «аң-сезимдин агымы» деп аталды; жаңы багыттар жалпысынан модернизм деп аталды.
• Өкүлдөрү: М. Пруст, Ф. Кафка, В. Вульф, Ж. Жойс.

3. Экзистенциализм

• Адабият менен философиянын ортосундагы жанр; 1920-ж. пайда болуп, согуштан кийин гүлдөгөн.
• Адамдын ички дүйнөсүн, өмүр менен өлүмгө болгон мамилесин ачууга умтулган.

4. Кинематография

• 1920-жж. ортосунан тартып өз алдынча искусство катары таанылды.
• Үндүн, анан түстүүлүктүн пайда болушу кинону адабият, музыка, живопись менен байытты.
• Башында мелодрама жана Ч. Чаплиндин эксцентрикалык оюндары менен тартылып турган.
• Кийин үгүттөөчү роль аткарган: документалдык кадрлар жаркын көркөм образ менен айкалышкан.
• 1930-ж. аягында Германияда «Эркин триумфу» фильми тартылып, анда Гитлер жана анын партиясы даңазаланган.

5. Жыйынтык

20-кылымдын биринчи жарымында маданият коомдук катаклизмдерди чагылдырып, жаңы стилдерди, философиялык багыттарды жана техникалык каражаттарды (кино) өзүнө сиңирди. Маданият эми коомдук пикирди калыптандыруучу күчкө да айланды.

Эскертүү: 144-беттеги текст 143-беттен уланып келет, ал эми 17-параграф 139-беттен башталат — ошол беттердеги авторлор, терминдер жана даталар бул тизмеге кирген жок. 139–143-беттерди жиберсеңиз, конспектти толуктап, даталарды бирдиктүү ирет менен кайра түзөм.

Сүрөттөгү кишилер ким? Бул сүрөт тарыхый инсандардын портрети эмес — 143-беттеги сүрөттүн өзүндө жазуу турат: «Б. Шоу. "Кандида" спектаклинен көрүнүш». Демек, алар сахнадагы актёрлор, Бернард Шоунун «Кандида» пьесасынын көрүнүшү. Окуу китебинде алардын аттары көрсөтүлгөн эмес, ошондуктан ойдон ат жазуу туура болбойт. Б. Шоу — англис драматургу; «Кандида» — анын пьесасы (окуу китебинде толук өмүр баяны берилбейт).

Жаңы беттерден даталар жана фактылар (139, 143)

Илим жана техника (139-бет):

• 1900–1939-жж. — транспорттун бардык түрлөрүнүн өнүгүшү чоң роль ойногон.
• 1890-ж. — биринчи локомотивдер АКШда сыноодон өтүп, Швейцария менен Германияда колдонула баштаган.
• 1920-ж. баштап — алдыңкы индустриялуу өлкөлөрдө электрлештирилген темиржолдор колдонулат.
• 1930-ж. — Америкада жана Европада (анын ичинде СССРде) жүргүнчү ташуучу аба каттамдары киргизилет.
• 1915-ж. — Англияда биринчи танктар пайда болгон.
• 1920–1930-жж. — өлкөлөр аскердик техниканын жаңы түрлөрүн өндүрүшкө киргизген.
• XX к. башында — М. Планк атом энергиясынын бөлүкчөлөрүн квант деп атаган; А. Эйнштейн салыштырмалуулук теориясын ачкан.

Адабият (143-бет):

• 1920-жж. тартып — адабиятта идеологиянын таасири күчөгөн.
• Дүйнөгө белгилүү болгон жазуучулар: А. Франс, Р. Роллан (француз), Т. Манн, Л. Фейхтвангер (немис), Т. Драйзер, У. Фолкнер, Э. Хемингуэй (америкалык).
• Рустардан: М. Булгаков («Мастер жана Маргарита» романы жазылып бүткөндөн ондогон жыл өткөндөн кийин гана жарык көргөн), И. Бунин.

Мисал: бул авторлордун чыгармаларын жаттабай эле, конспектте «XX к. адабиятындагы реализм жана модернизм өкүлдөрү» деп топтоп жазсаңыз болот.

Эскертүү: 139-бет параграфтын башталышы эмес — мурунку барактан уланып келет, ал эми 140–142-беттер сүрөттөрдө жок. Ошол үч бетти жиберсеңиз, конспектти толук бүтүрөм.

Кыска жооп: 139–145-беттердин бардыгы чогултулган толук конспект төмөндө. 17-параграфтын негизги бөлүктөрү: илим менен техника, сүрөт өнөрү жана архитектура, адабият, философия жана кино.

§17. 20-кылымдын биринчи жарымындагы маданият

1. Илим жана техника

Транспорт жана аскердик техника:

• 1890-ж. — биринчи локомотивдер АКШда сыноодон өтүп, Швейцария менен Германияда колдонула баштаган.
• 1920-ж. баштап — өнүккөн өлкөлөрдө электрлештирилген темир жолдор колдонулат.
• 1930-ж. — Америкада, Европада жана СССРде жүргүнчү аба каттамдары ачылат.
• 1915-ж. — Англияда биринчи танктар пайда болгон; 1920–1930-жж. аскердик техниканын жаңы түрлөрү өндүрүлгөн.

Физика жана атом энергиясы:

• XX к. башында — М. Планк атом энергиясынын бөлүкчөлөрүн квант деп атаган; А. Эйнштейн салыштырмалуулук теориясын ачкан.
• 1930-ж. — атом энергиясын алуу мүмкүнчүлүгү пайда болгон.
• 1939-ж. — Э. Ферми, О. Ган жана Ф. Штрасман урандын ядросунан энергия бөлүнүп чыгышын далилдешкен. Бул ачылыш атом бомбасынын жаралышына алып келген, бирок атом энергиясы тынчтык максатта да колдонула баштаган.

Күндөлүк турмуш жана медицина:

• XX к. алгачкы он жылдыктары — турмушту жеңилдетүүчү ойлоп табуулар: музыкалык жана кир жуугуч машиналар, радиокабылдагычтар, телевизорлор, граммафон пластинкалары (1920), электр сакал алгычтар, фендер, үтүктөр.
• 1922-ж. — инсулин табылган.
• 1928-ж. — пенициллин табылган.
• 1910-ж. — пластмасса, 1933-ж. — полиэтилен колдонула баштаган.
• 1950–1960-жж. — илим-техниканын жетишкендиктеринин натыйжасында «жыргалдуу коом» деген түшүнүк толугу менен сезиле баштаган.

2. Сүрөт өнөрү жана архитектура

• Коомдун кризисин алдынала сезип, О. Шпенглер «Европанын түн жамынышы» деген эмгек жазган. Живопись менен архитектурада модерндик стиль үстөмдүк кылган.
• Конструктивизм (Биринчи дүйнөлүк согуштан кийин): үнөмдүү, жөнөкөй каражаттар менен кыйроолорду калыбына келтирүүгө умтулган. Мисалы: А. В. Щусевдин долбоору боюнча Москвадагы Кызыл аянттагы Мавзолей.
• Функционализм (1920–1930-жж.): катаал геометриялык сызыктар, монументалдуулук. Өкүлдөрү: П. Ауд, Ш. Ле Корбюзье, Л. Мис ван дер Роэ, Ф. Л. Райт.
• Абстракционизм жана кубизм: В. Кандинский, К. Малевич, П. Пикассо. Аларды жалпысынан авангарддык ыкма деп аташкан.
• Тоталитардык бийликтердин искусствосу: гиганттык кулптуралар, заңгыраган имараттар, классикалык үлгүлөрдү тууроо. Мисалы: Москва метросундагы «Революция аянты» станциясындагы 20 скульптура-символ.

3. Адабият

• Реализм жана сынчыл реализм бекемделген.
• Дүйнөлүк жазуучулар: Ж. Голсуорси, Б. Шоу, С. Моэм (Англия); А. Франс, Р. Роллан (Франция); Т. Манн, Л. Фейхтвангер (Германия); Т. Драйзер, У. Фолкнер, Э. Хемингуэй (АКШ).
• Орус адабиятында социалисттик реализм өнүккөн (М. Горький, В. Маяковский). Бирок совет бийлиги орногон мезгилде көптөгөн акын-жазуучулар идеологиялык талаптарга көнө албай, оор тагдырга туш болушкан.
• Модернизм: сюжет экинчи планга калып, каармандын ички дүйнөсү алдыга чыккан. Бул ыкма «аң-сезимдин агымы» деп аталган. Өкүлдөрү: М. Пруст, Ф. Кафка, В. Вульф, Ж. Жойс.
• 1933-ж. — эмиграцияда жазган чыгармалары үчүн жазуучуга Нобель сыйлыгы берилген.

4. Экзистенциализм

• 1920-ж. пайда болгон, Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин гүлдөгөн.
• Адабият менен философиянын ортосундагы жанр. Адамдын ички дүйнөсүн, өмүр менен өлүмгө болгон мамилесин ачууга умтулган.

5. Кинематография

• 1920-жж. ортосунан тартып өз алдынча искусство катары таанылган.
• Үндүн, анан түстүүлүктүн пайда болушу кинону адабият, музыка, живопись менен байыткан. Башында мелодрама жана Ч. Чаплиндин эксцентрикалык оюндары менен тартылып турган.
• 1920–1930-жж. — кино өзүнө гана мүнөздүү тилди жана ыкмаларды иштеп чыккан; улуттук режиссёрдук-актёрдук мектептер жаралган.
• Кийин үгүттөөчү роль аткарган. 1930-ж. аягында Германияда «Эркин триумфу» документалдык фильми тартылып, анда Гитлер жана анын партиясы даңазаланган.

Негизги даталар (толук тизме)

Текшерүү: ар бир пункт 139–145-беттердеги текстке туура келет. Даталарды жаттап калбай, окуялардын байланышын түшүнүүгө аракет кыл — бул экзаменде жардам берет.

Рахмат! Кубанычтамын, жардам бергени пайдалуу болду 😊 Ийгилик сага тарыхтан!

Рахмат! 🙂 Кичине тил эскертүү: «приложение» деген сөз орто роддо, ошондуктан туурасы — «лучшее приложение». Ал эми «лучшая» — аял родуна таандык (мисалы, «лучшая школа», «лучшая книга»).

Тарых боюнча дагы суроолор чыкса — кайрыла бер, жардам берем.