Жил Баян план 1Ашка даярдык жана чакыруу . 2 Кыргыздардын жана коноктордун Каркырага чогулушу 3 Аштагы чыр чатактар жана Манастын ролу 4. эпостогу улуттук оюндар мелдештер 5. Жыйынтыктоо ушул планга карап кыскача Дил баян

Кыскача жооп: «Көкөтөйдүн ашы» — Бокмурун атасы Көкөтөйгө берген чоң аш. Ага кыргыз уруулары жана коноктор чогулуп, Нескара менен Жолой чыр-чатак чыгарат; Манас келип тартипти сактайт. Аш улуттук оюндар менен уланып, элдин биримдигин жана Манастын акылман башчылыгын көрсөтөт.

Кыскача дил баян (үлгү)

«Манас» эпосундагы Көкөтөй — кыргыз элине кадырлуу карыя. Ал дүйнөдөн өткөндөн кийин уулу Бокмурун атасына чоң аш берүүнү чечет. Каркырага ашка даярдык башталып, көп мал союлат, Алатоодой эт, Алакөлдөй кымыз даярдалат. Бокмурун төрт тарапка кабар жиберип, кыргыз урууларын жана сырткы конокторду чакырат. Бирок ал Манаска атайын кабар айттырбайт; бул аштын кыйынчылыгын пайда кылат.

Аш башталганда Каркырага көп эл чогулат. Кыргыздын белгилүү баатырлары, аксакалдары жана алыскы жерлерден келген коноктор келишет. Кошой, Бакай, Алмамбет, Жолой, Нескара сыяктуу каармандар ашка көрк кошот. Элдин көптүгү, майрамдын шаңы эпостун сүрөттөөсүндө ачык көрүнөт. Коноктордун арасында өзүлөрүн текебер кармап, аштын тынчтыгын бузууга аракет кылгандар да болот.

Аштын негизги чыр-чатагы Нескаранын Манастын Мааникер атын сурап, аны кемсинтүү аракетинен башталат. Жолой көп калмактары менен келип, элди коркутат; анын текеберлиги аштын тартибин бузат. Бокмурун аларга кымбат белектерди берип, чырды басууга аракет кылат, бирок коноктор аштын тынчтыгын бузуудан кайтышпайт. Ушундай татаал учурда Манас чоролору менен Каркырага келет. Анын кадыр-баркы, акылмандыгы жана баатырдык күчү чыр-чатакты токтотууга жардам берет; ал элди тынчтандырып, аштын тартибин сактайт.

Аш учурунда кыргыздын улуттук оюндары жана мелдештер өткөрүлөт. Ат чабыш, күрөш, көк бөрү, ордо, жамбы атуу сыяктуу оюндар элдин күчүн, шамдагайлыгын, эпчилдигин көрсөтөт. Мелдештерге жаштар гана эмес, чоролор да катышат. Бул оюндар эпосто элди бириктирүүчү, жаш муунду тарбиялоочу каражат катары сүрөттөлөт. Алар аркылуу кыргыз элинин жашоо-турмушу, салт-санаасы ачылат.

Ошентип, Көкөтөйдүн ашы — жөн гана чоң майрам эмес, элдин биримдигин, меймандостугун жана каада-салтын көрсөткөн окуя. Анда Манас акылдуу, кадырлуу башчы катары ачылат: ал чыр-чатакка жол бербей, элдин тынчтыгын сактайт. Эпостун бул бөлүгү «Манас» баатырдык эпосунун улуттук идеясын, кыргыз элинин баатырдык рухун жана биримдикке умтулушун айгинелейт.

План боюнча кантип түзүлдү

• 1-пункт — башталыш: аштын себеби, даярдык жана чакыруу.
• 2-пункт — окуянын өнүгүшү: кимдер келди, Каркырадагы чогулуш жана атмосфера.
• 3-пункт — эң чыңалган жер: Нескара менен Жолойдун чыр-чатагы, Манастын келиши жана тартип орнотушу.
• 4-пункт — элдин турмушун, салтын көрсөтүү: улуттук оюндар жана мелдештер.
• 5-пункт — корутунду: аштын мааниси, Манастын образы жана эпостун идеясы.

Эстеп кал: ар бир пункт — өзүнчө абзац. Ар абзацта ким? кайда? эмне болду? эмне үчүн маанилүү? деген суроолорго жооп болушу керек. Окуяларды «адегенде — андан кийин — ушундай учурда — ошондуктан» деген сөздөр менен байланыштырсаң, баян түшүнүктүү болот.

Текшерүү

• 5 пункт — 5 абзац болуп жазылдыбы?
• Окуялар тартип менен берилдиби: даярдык → чогулуш → чыр-чатак → оюндар → жыйынтык?
• Көкөтөй, Бокмурун, Манас, Нескара, Жолой, Мааникер туура жазылдыбы?
• Корутундуда жаңы окуя кошулбай, аштын мааниси жана Манастын ролу айтылдыбы?