Кыргызча Чыгар
Кыскача жооп
- Реакциялар тизмеги:
\[ \begin{aligned} &\mathrm{C_2H_6 \xrightarrow{Ni,\ t} C_2H_4 + H_2}\\ &\mathrm{C_2H_4 + HCl \rightarrow C_2H_5Cl}\\ &\mathrm{2C_2H_5Cl + 2Na \rightarrow C_4H_{10} + 2NaCl}\\ &\mathrm{C_4H_{10} \xrightarrow{Cr_2O_3/Al_2O_3,\ t} CH_2=CH-CH_2-CH_3 + H_2}\\ &\mathrm{CH_2=CH-CH_2-CH_3 \xrightarrow{cat.,\ t} CH_2=CH-CH=CH_2 + H_2} \end{aligned} \]
- Изопрен: \(\mathrm{CH_2=C(CH_3)-CH=CH_2}\).
а) Бир молекула \(\mathrm{Br_2}\) кошулганда мүмкүн болгон продуктулар:
- \(\mathrm{CH_2=C(CH_3)-CHBr-CH_2Br}\) — 3,4-дибром-2-метилбут-1-ен;
- \(\mathrm{CH_2Br-C(Br)(CH_3)-CH=CH_2}\) — 3,4-дибром-3-метилбут-1-ен;
- 1,4-кошулуу продуктусу: \(\mathrm{BrCH_2-C(CH_3)=CH-CH_2Br}\) — 1,4-дибром-2-метилбут-2-ен.
б) Эки молекула \(\mathrm{Br_2}\) кошулганда: \[ \mathrm{CH_2Br-C(Br)(CH_3)-CHBr-CH_2Br} \] бул 1,2,3,4-тетрабром-2-метилбутан.
- Пентадиендердин структуралык изомерлери:
| № | Формула | Эл аралык номенклатура боюнча аталышы |
|---|---|---|
| 1 | \(\mathrm{CH_2=C=CH-CH_2-CH_3}\) | пента-1,2-диен |
| 2 | \(\mathrm{CH_2=CH-CH=CH-CH_3}\) | пента-1,3-диен |
| 3 | \(\mathrm{CH_2=CH-CH_2-CH=CH_2}\) | пента-1,4-диен |
| 4 | \(\mathrm{CH_3-CH=C=CH-CH_3}\) | пента-2,3-диен |
| 5 | \(\mathrm{CH_2=C(CH_3)-CH=CH_2}\) | 2-метилбута-1,3-диен (изопрен) |
| 6 | \(\mathrm{CH_2=C=C(CH_3)-CH_3}\) | 3-метилбута-1,2-диен |
- Бутадиен-1,3 формуласы — \(\mathrm{C_4H_6}\). Анын салыштырмалуу молекулалык массасы: \[ M_r(\mathrm{C_4H_6})=4\cdot 12+6\cdot 1=54. \] Демек, молекулалык массасы 54 а.е.м., молярдык массасы 54 г/моль.
Негизги кадамдар
Тизмекте ар бир жебе — өзүнчө реакция:
- этандан этилен алуу — дегидрлөө, \(\mathrm{H_2}\) бөлүнөт;
- этиленге \(\mathrm{HCl}\) кошуу — хлорэтан;
- эки хлорэтандан натрий менен бутан алуу — Вюрц реакциясы;
- бутанды дегидрлеп бутен-1 алабыз;
- бутен-1ди дагы дегидрлеп бутадиен-1,3 алабыз.
Бром кош байланышка кошулат. Бир молекула \(\mathrm{Br_2}\) кошулганда дагы бир кош байланыш калат; эки молекула кошулганда экөө тең канышат. Изопрен конъюгацияланган диен болгондуктан, 1,4-кошулуу да мүмкүн.
Пентадиендердин изомерлеринде \(\mathrm{C_5H_8}\) формуласы жана эки \(\mathrm{C=C}\) байланышы сакталат, шакек болбойт. Ошондуктан 6 структуралык изомер чыгат. Пента-2,4-диен деп аталган нерсе пента-1,3-диен менен бир эле зат, анткени чынжырды тескери номерлесек, аты өзгөрөт.
Лебедев ыкмасы боюнча бутадиен-1,3 этанолдон алынат: \[ \mathrm{2C_2H_5OH \rightarrow C_4H_6+2H_2O+H_2}. \] Бирок массаны бутадиендин \(\mathrm{C_4H_6}\) формуласы боюнча эсептейбиз.
Текшерүү: бардык изомерлердин формуласы \(\mathrm{C_5H_8}\); бутадиендин \(M_r=54\); реакцияларда атомдордун саны сакталат.
