Кыска жооп: Ооба, жаза алам. Бирок даяр текстти көчүрүп алганча, анын түзүлүшүн жана «формуласын» түшүнүп ал — ошондо ушундай темадагы каалаган дилбаянды өзүң жаза аласың. Дилбаяндын схемасы: киришүү → негизги бөлүк (2–3 абзац) → корутунду, ал эми бүт текст бир негизги ойду (тезис) далилдеп турушу керек.
1. Тезис танда
Дилбаяндын бүтүндүгү ушуга байланыштуу. Мисалы:
- «Балага мамиле — коомдун эртеңки келбетин аныктайт».
- «Балага сүйүү менен талап кошулуп берилиши керек».
2. План
| Бөлүк | Эмне жазылат |
|---|---|
| Киришүү (1–2 сүйлөм) | Тема + сенин тезис («Менин оюмча…») |
| 1-абзац | Сүйүү, көңүл буруу, баланы угуу |
| 2-абзац | Чектер жана жоопкерчилик (эркелетип жибербөө) |
| 3-абзац | Кайдыгерликтин/зомбулуктун зыяны, мисал |
| Корутунду | Жыйынтык + чакырык |
3. Тирек сөздөр (байланыш үчүн)
«Биринчиден…», «Экинчиден…», «Мындан тышкары…», «Мисал үчүн…», «Ошондуктан…», «Жыйынтыктап айтканда…». Ар абзацта бир гана ой болсун — ошондо текст түшүнүктүү чыгат.
4. Үлгү-үзүндүлөр (өз сөзүң менен улант)
- Киришүү: «Адамдын келечеги анын балалыгында кандай мамиле көргөнүнөн көз каранды. Балага мамиле — бул жөн гана тарбия эмес, коомдун эртеңки келбети».
- Абзац: «Биринчиден, балага эң кереги — сүйүү жана көңүл. Чоң киши аны угуп, ою менен эсептешсе, бала өзүн баалуу сезет жана ишенимдүү болуп өсөт».
5. Жазгандан кийин текшер
- Тезис далилдендиби?
- Ар абзацта бир ой барбы, байланыш сөздөр барбы?
- Көлөмү талапка жооп береби (көбүнчө 80–120 сөз)?
- Каталарды окуп чыктыңбы?
Ошентип, «балага мамиле» деген темага план боюнча өз сөзүң менен жазсаң, дилбаян дайын болот.