ДНКнын биосинтезинин этаптарын кыскача жазып бере аласыңбы

Кыскача жооп

ДНКнын биосинтези — бул репликация (ДНКнын өзүнөн өзүн көбөйтүүсү). Ал үч этаптан турат: инициация → элонгация → терминация. Жыйынтыгында бир энелик ДНКдан эки бирдей кыз ДНК пайда болот, жана ар биринде бир эски, бир жаңы чынжыр калат (жарым консервативдик принцип).

Негизги кадамдар

1. Инициация (башталышы)

• Геликаза ферменти эки чынжырдын ортосундагы суутек байланыштарын үзүп, ДНКны ачат → репликациялык айры (вилка) пайда болот.
• Праймаза кыска РНК-праймерди синтездейт — ДНК-полимеразага «кармануучу жер» керек.
• Эки чынжыр карама-каршы багытта (антипараллель) болгондуктан, репликация да эки багытта жүрөт.

2. Элонгация (узаруу)

• ДНК-полимераза ар бир чынжырга комплементардык нуклеотиддерди тизет: А–Т, Г–Ц.
• Жаңы чынжыр дайыма 5′ → 3′ багытта өсөт, ошондуктан:
  • лидирлүү чынжыр — үзгүлтүксүз жазылат;
  • кечигип калган (лагающий) чынжыр — бөлүк-бөлүк (Оказаки фрагменттери) жазылат.

3. Терминация (аякташы)

• РНК-праймерлер алынып, алардын орду ДНК менен толукталат.
• ДНК-лигаза Оказаки фрагменттерин бириктирип, бүтүн чынжыр жасайт.
• Эки эгиз ДНК молекуласы пайда болот.

Текшерүү

• Нуклеотиддердин саны сакталат: А = Т, Г = Ц (Чаргафф эрежеси).
• Ар бир жаңы ДНКда бир эски чынжыр бар → жарым консервативдик механизм далилденген (Меселсон–Сталь тажрыйбасы).
• Эгер сан менен текшерсек: 1000 жуп нуклеотиддүү ДНКдан 2 × 1000 жуп нуклеотид пайда болот — материал экиге бөлүнөт, бирок жоголбойт.

Эскертүү: сабакта «биосинтез» деп протеиндин биосинтези (транскрипция → трансляция) айтылса, айт — ошол этаптарды да кыскача жазып берем.