сделай 3 на кыргызском
3-көнүгүүнүн жообу: а) \(\frac{1}{20}=0,05\) б) \(\frac{1}{80}=0,0125\)
Кантип табылат: Негизги эреже: бөлчөктүн астындагы санын \(n\) эсе чоңойтсок, бөлчөктүн мааниси \(n\) эсе кичиреет: \[ \frac{1}{a\cdot n}=\frac{1/a}{n}. \]
а) \(20=5\cdot4\), ошондуктан: \[ \frac{1}{20}=\frac{1/5}{4}=\frac{0,2}{4}=0,05. \] Текшерүү: \(20\cdot0,05=1\).
б) \(80=4\cdot20\), ошондуктан: \[ \frac{1}{80}=\frac{1/4}{20}=\frac{0,25}{20}=0,0125. \] Текшерүү: \(80\cdot0,0125=1\).
Окшош мисалдарда да белгилүү бөлчөктүн маанисин алып, бөлүмү канча эсе чоңойсо, жообун ошончо эсе кичирейтиш керек.
Обсуждение
10 сообщений4 деле
4-көнүгүүнүн шартын көрбөй жатам — текстін же сүрөтүн жөнөтүңүз, ошондо 3-көнүгүүдөгүдөй эле ыкма менен чыгарып, текшерүүсүн да көрсөтөм.
4 кыл кыргызча
4-көнүгүү
Самат туура эмес ойлогон. \(\,2.1000,\ 2.100,\ 2.10,\ 2.1\) — булар бир эле сан, башкача айтканда:
\[ 2.1000=2.100=2.10=2.1 \]
Себеби ондук бөлчөктүн аягындагы нөлдөр анын маанисин өзгөртпөйт:
\[ 2.1000=2+\frac{1000}{10000}=2+\frac{1}{10}=2.1 \]
\[ 2.100=2+\frac{100}{1000}=2+\frac{1}{10}=2.1 \]
Ал эми \(\,1000>100>10>1\,\) деген салыштыруу бүтүн сандар үчүн туура, бирок ондук үлүштүн цифраларын мындай салыштырууга болбойт.
Туура жообу: \[ 2.1000=2.100=2.10=2.1 \]
5ти кыл
5-көнүгүү
Ондук бөлчөктөрдү жөнөкөй бөлчөк жана аралаш сан түрүндө жазабыз:
| Ондук бөлчөк | Жөнөкөй бөлчөк | Аралаш сан |
|---|---|---|
| a) \(1.3\) | \(\dfrac{13}{10}\) | \(1\dfrac{3}{10}\) |
| б) \(1.45\) | \(\dfrac{145}{100}=\dfrac{29}{20}\) | \(1\dfrac{9}{20}\) |
| в) \(2.05\) | \(\dfrac{205}{100}=\dfrac{41}{20}\) | \(2\dfrac{1}{20}\) |
| г) \(3.7\) | \(\dfrac{37}{10}\) | \(3\dfrac{7}{10}\) |
| д) \(4.5\) | \(\dfrac{45}{10}=\dfrac{9}{2}\) | \(4\dfrac{1}{2}\) |
| е) \(2.8\) | \(\dfrac{28}{10}=\dfrac{14}{5}\) | \(2\dfrac{4}{5}\) |
Эреже: үтүрдөн кийин 1 цифра турса — бөлүм \(10\), 2 цифра турса — бөлүм \(100\) болот. Мисалы: \[ 1.45=\frac{145}{100}=\frac{29}{20}=1\frac{9}{20}. \]
Керек болсо, бүтүн бөлүктөрү: \(1;\ 1;\ 2;\ 3;\ 4;\ 2\).
Аларды буруш болчоко Жана аралаш Санга бол
Аларды буруш (туура эмес) бөлчөк жана аралаш сан түрүндө жазабыз:
| Берилген сан | Буруш бөлчөк | Аралаш сан |
|---|---|---|
| \(1.3\) | \(\dfrac{13}{10}\) | \(1\dfrac{3}{10}\) |
| \(1.45\) | \(\dfrac{145}{100}=\dfrac{29}{20}\) | \(1\dfrac{9}{20}\) |
| \(2.05\) | \(\dfrac{205}{100}=\dfrac{41}{20}\) | \(2\dfrac{1}{20}\) |
| \(3.7\) | \(\dfrac{37}{10}\) | \(3\dfrac{7}{10}\) |
| \(4.5\) | \(\dfrac{45}{10}=\dfrac{9}{2}\) | \(4\dfrac{1}{2}\) |
| \(2.8\) | \(\dfrac{28}{10}=\dfrac{14}{5}\) | \(2\dfrac{4}{5}\) |
Эреже: аралаш санды буруш бөлчөккө айландыруу үчүн бүтүн бөлүктү бөлчөктүн бөлүмүнө көбөйтүп, алымын кошобуз: \[ 2\dfrac{1}{20}=\frac{2\cdot20+1}{20}=\frac{41}{20}. \]
1.3 Тун аралаш сан?
1,3 санынын аралаш сан түрүндөгү жазылышы:
\[ 1{,}3=1\frac{3}{10} \]
Кантип:
- бүтүн бөлүгү — \(1\);
- үтүрдөн кийинки \(3\) — бул ондон үч үлүш, башкача айтканда \(\frac{3}{10}\).
Ошондуктан: \[ 1{,}3=1+\frac{3}{10}=1\frac{3}{10}. \]
Буруш бөлчөк түрүндө болсо: \[ 1\frac{3}{10}=\frac{1\cdot10+3}{10}=\frac{13}{10}. \]
