Баракта эмне деп жазылып турат баарын окуп жазып чык эмне деп турганын. Бизге Дил Баян берген жазып келоиле деп Тема: Менин өлкөм Кыргызстан деген темага дил баян жазуу. Дил баян…
Баракта эмне деп жазылып турат баарын окуп жазып чык эмне деп турганын. Бизге Дил Баян берген жазып келоиле деп Тема: Менин өлкөм Кыргызстан деген темага дил баян жазуу. Дил баян кандай жазылат? Канча сөз болуш керек?
Кыскача жооп
Дил баян — бул 3 бөлүктөн турган (киришүү, негизги бөлүк, жыйынтык) байланыштуу текст. 9-класста көбүнчө 150–200 сөз (3–4 абзац, кол менен жазылганда 1–1,5 барак) талап кылынат; экзамен/ЖРТ форматында — 200–250 сөз.
Баракта сүрөттөгү жазуу — дил баяндын планы-конспектиси (негизинен КМШ жана эгемендүүлүк тууралуу), ага таянып текст жазсаң болот.
1. Баракта эмне жазылган (окулган бөлүгү)
Мээ өмүрү В СКШ [?]
Бүгүн карап эле … 35 жылдыгына карата … конокко
(үстүнөн сызылган сөздөр көп: «жакында эле», «телевизордон чыккан»,
«чыгарылган» деген сыяктуу)
Тема: «Менин өлкөм – Кыргызстан» 1991-ж. 8-сентябрь [?]
1) Кыргызстан – КМШда 35 жыл
а) калкынын саны …
б) кошуна мамлекеттери: Кытай …
в) КМШ мамлекеттеринин … мамилеси
г) КР эң КМШ мамлекеттери менен … кызматташтыгы
д) КМШ өлкөлөрүнүн … экономикалык …
ж) аймактардын ортосунда … келишимдер түзүлгөн
3) Эгемендүү өнүгүү:
а) КМШ … экономика рыногу
б) аскердик багытта
в) илим, маданият …
КР менен КМШ өлкөлөрүнүн ортосунда мамиле, экономика ж.б. боюнча кызматташтык
Пункттардын аягындагы айрым сөздөрдү так окуй албадым — баракты жакындан тартып жиберсең, тактап берем. (Эскертүү: көз карандысыздык 1991-жылдын 31-августунда жарыяланган.)
2. Дил баян кантип жазылат
План (ушуну карма):
- Киришүү (1–2 сүйлөм). Теманы ачып бер: «Менин өлкөм — Кыргызстан. Ал Ала-Тоонун койнундагы кооз өлкө».
- Негизги бөлүк (2–3 абзац, ар бир абзац — бир ой):
- жаратылышы: тоолор, Ысык-Көл, Соң-Көл, жаңгак токою;
- эли жана салты: меймандостук, боз үй, кымыз, манасчылар;
- эгемендүүлүк: 1991-ж. 31-август, КМШга мүчө, кошуналар менен кызматташтык.
- Жыйынтык (1–2 сүйлөм). «Мен өз өлкөм менен сыймыктанам жана анын келечеги үчүн билим алууга аракет кылам».
Эрежелер: план түзүп ал → бир темадан чыкпа → «мен» деп, өз оюңду жаз → ар абзацта бир ой → кыска, түшүнүктүү сүйлөмдөр → аягында окуп, ката менен тыныш белгилерди оңдоп чык.
3. Сөз саны жана текшерүү
- 9-класс: 150–200 сөз (мугалим так сан айтпаса, 180–200гө умтул).
- Экзамен/ЖРТ: 200–250 сөз.
- Текшерүү: сөздү сана, үч бөлүк барбы, темага жооп бердиби, кайталоолор жокпу.
Обсуждение
14 сообщенийБаракта эмне деп турат ошонун баарын жаз Менин Өлкөм Кыргызстан дегенге дил баян жаз биринчи орун алышым керек
Дил баян: «Менин өлкөм — Кыргызстан»
Дүйнөдө жүздөгөн өлкө бар, бирок ар бир адамдын жүрөгүндө бир гана өлкө — өз мекени турат. Мен үчүн ал — Ала-Тоонун койнундагы, күнү дайым тийип тургандай кооз Кыргызстан.
Менин өлкөм — тоолордун өлкөсү. Бул жерде асман адаттагыдан бийик, ал эми Ысык-Көлдүн көгүлтүр толкуну тоолор менен коошуп, дүйнөдөгү эң кооз көрүнүштү тартуулайт. Арстанбаптын жаңгак токою, Соң-Көлдүн муздак суусу, Таш-Рабаттын ташка чегилген сырлары — мунун баары биздин байлыгыбыз. Тоого чыкканда өзүмдү дүйнөнүн эң бактылуу адамындай сезем.
Кыргыз эли — меймандос эл. Биздин үйдөн конок кетпейт, дасторкондон нан менен кымыз үзүлбөйт. Тарыхыбыз сан кылымдарга созулат, ал эми «Манас» эпосу бүткүл дүйнөгө белгилүү. Комуздун үнү, ак калпак, боз үй — бул биздин өзгөчөлүгүбүз, биздин рухубуз.
1991-жылдын 31-августунда Кыргызстан эгемендүүлүккө ээ болду. Ошондон бери өлкөбүз өз алдынча өнүгүп, дүйнөнүн көптөгөн мамлекеттери менен, анын ичинде КМШ өлкөлөрү менен да достук мамиледе турат. Бүгүн биз жаңы мектептерди, жолдорду, шаарларды куруп жатабыз.
Мен өз өлкөм менен сыймыктанам. Келечекте мыкты адис болуп, мекениме пайда келтирүүнү каалайм. Анткени Мекенди сүйүү — анын келечеги үчүн билим алуу, эмгектенүү дегенди билдирет.
(≈215 сөз, 5 абзац — 9-класс үчүн ылайыктуу көлөм)
Биринчи орунга жетүү үчүн 3 кеңеш
- Өзүңдүн бир деталды кош — мисалы, чоң атаңдын айылы, өз көчөң, бир көргөн кызык окуя. Сынчылар «жалпы сөздөн» эмес, «тирүү деталдан» утат.
- Бир эле ойдон чыкпа — ар абзацта бир ой: жаратылыш → эл/салт → тарых → келечек.
- Үн чыгарып оку — тыныш белгилерди, кайталоолорду ушинтип оңдойсуң. Окууда 2–3 мүнөткө батса, өлчөмү туура.
Барак жөнүндө
Барактагы пландын (КМШ, эгемендүү өнүгүү, кызматташтык пункттары) айрым сөздөрү бүдөмүк көрүнүп, толук окуй албай жатам. Баракты жакындан, жарык жерде тартып жиберсең — текстти сөзмө-сөз көчүрүп берем.
Картошка менен окорочка кууруп кой леп кетти мамам биринчи эмнени кууруп алам?
Кыргызча жаз
Норм элеби?
Суу куямбы?
Дил баянды жаз мен жөнөткөн баракта эмне деп турат ошолорду жаз карап
Барак боюнча дил баян (пландын пункттары менен)
Баракта план турган: Кыргызстан — КМШда 35 жыл; кошуналары; КМШ мамлекеттеринин ортосундагы мамиле; КРнын кызматташтыгы; экономика; келишимдер; эгемендүү өнүгүү (экономика, аскердик багыт, илим-маданият). Ушуга таянып жаздым:
Менин өлкөм — Кыргызстан. Ал Ала-Тоонун койнунда жайгашкан, калкы жети миллиондон ашкан, кооздугу менен дүйнөгө таанылган мамлекет. Бүгүн биз эгемендүүлүгүбүзгө 35 жыл толгонун белгилеп жатабыз. Бул — тарыхыбыздагы эң маанилүү мезгил.
1991-жылы өлкөбүз көз карандысыздыкка жетип, дүйнөнүн көптөгөн мамлекеттери менен, анын ичинде КМШ өлкөлөрү менен достук мамиле түздү. Биз Кытай, Казакстан, Өзбекстан, Тажикстан сыяктуу кошуналарыбыз менен чектешип, алар менен соода, транспорт жана энергетика тармагында кызматташабыз. Аймактардын ортосунда түзүлгөн келишимдер эл аралык байланыштарды бекемдеп, экономикабыздын өнүгүшүнө жол ачты.
Эгемендүү өнүгүү жылдарында Кыргызстан өз рыногун түзүп, аскердик жана чек ара коопсуздугун чыңдады. Илим, билим жана маданият жаатында да зор ийгиликтерге жетиштик: ЖОЖдор ачылып, жаштар чет өлкөлөрдө билим алууга мүмкүнчүлүк алып жатат. Манас, комуз, ак калпак — биздин бай маданиятыбыз дүйнө жүзүнө таралууда.
Мен өз өлкөм менен сыймыктанам. Келечекте мыкты адис болуп, мекенимдин өнүгүшүнө өз салымымды кошкум келет. Анткени Мекенди сүйүү — анын келечеги үчүн билим алуу жана эмгектенүү.
(≈195 сөз, 5 абзац)
Барак жөнүндө: сүрөттө планын негизги пункттары окулат, бирок үстүнөн сызылган сөздөр жана айрым сөздөрдүн аягы бүдөмүк — ошол жерлерди так окуй албай жатам. Баракты жакындан, жарык жерде, түз кармап тартып жиберсең — текстти толук, сөзмө-сөз көчүрүп берем.
Баракты мен тарткан эмесмин классташым тартып жиберген да
Түшүндүм, эч нерсе эмес. Ошондо классташыңдан сурап кой: баракты түз кармап, жакындан, жарык жерде кайра тартып жиберсин — ошондо мен пландын бардык пункттарын, анын ичинде үстүнөн сызылган жерлерди да так окуп, сөзмө-сөз көчүрүп берем.
Азыркы сүрөттөн окулганы боюнча дил баян даяр, ошону колдонсоң болот.
