кыргызча
Сверь числа и знаки с фото.
2.7 Ондук бөлчөктөр менен жүргүзүүчү амалдар ОКУУ МАКСАТЫ: Ондук бөлчөктөрдү кошуу, кемитүү, көбөйтүү жана бөлүү Ондук бөлчөктөрдү кошуу жана кемитүү 20-мисал Калькулятор колдонбой төмөнкү мисалдарды чамалап эсептегиле. Андан соң ар бирин маанисин так эсептегиле. а) 12.2 + 1.43 б) 25.2 + 1.623 + 1.2 а) Чыгаруу: Чамалоо: 12.2 ≈ 12 1.43 ≈ 1 12.2 + 1.43 ≈ 12 + 1 = 13 12.2 + 1.43 = 13.63 12.20 + 1.43 = 13.63 б) Чыгаруу: Чамалоо: 25.2 ≈ 25 1.623 ≈ 2 1.2 ≈ 1 25.2 + 1.623 + 1.2 ≈ 25 + 2 + 1 = 28 25.2 + 1.623 + 1.2 = 28.023 25.200 + 1.623 + 1.200 = 28.023 [Эскертүү: Эсептөөдө ондук чекиттерди разряддарга тууралашты.] Аракет кылгыла! Калькулятор колдонбой төмөнкүлөрдү чамалап эсептегиле. Андан соң ар биринин маанисин так эсептегиле. а) 1.3 + 10.22 б) 12.52 + 6.829 + 2.3 [Жооптор: а) 11, 11.52 б) 22, 21.649] 21-мисал Калькулятор колдонбой төмөнкүлөрдү чамалап эсептегиле. Андан соң ар биринин маанисин так эсептегиле. а) 30.92 - 10.11 б) 17.625 - 2.3 - 14.162 а) Чыгаруу: Чамалоо: 30.92 ≈ 31 10.11 ≈ 10 30.92 - 10.11 ≈ 31 - 10 = 21 30.92 - 10.11 = 20.81 30.92 - 10.11 = 20.81
Кыскача жооп
«Аракет кылгыла!» бөлүмү:
- а) \(1.3+10.22\): чамалоо \(1+10=11\), так мааниси \(11.52\);
- б) \(12.52+6.829+2.3\): чамалоо \(13+7+2=22\), так мааниси \(21.649\).
21-мисал:
- а) \(30.92-10.11\): чамалоо \(31-10=21\), так мааниси \(20.81\);
- б) \(17.625-2.3-14.162\): чамалоо \(18-2-14=2\), так мааниси \(1.163\).
Принцип. Ондук бөлчөктү кошуу же кемитүүдө сандарды разряд боюнча коёбуз: ондук чекит биринин так астында турушу керек, бүтүн бөлүк бүтүн бөлүккө, ондук үлүш ондук үлүшкө кошулат. Үлүштүн саны ар башка болсо, бош орундарга нөл жазабыз — сандын мааниси өзгөрбөйт: \(1.3=1.30\). Эгер разряддарды тууралабасак, \(1.3+10.22=10.35\) деген ката чыгат — бул туура эмес.
Кантип иштейбиз
- Чамалоо. Ар бир санды ыңгайлуу бүтүн санга тегеректейбиз: \(12.52\approx 13\), \(6.829\approx 7\), \(2.3\approx 2\).
- Так эсептөө. Багана менен, чекиттерди тууралап жазабыз.
- Текшерүү. Так жооп чамалоого жакын болушу керек.
«Аракет кылгыла!» а): \[ \begin{array}{r} 10.22\\ +\;1.30\\ \hline 11.52 \end{array} \] Бул жерде \(1.3\) ордуна \(1.30\) жазылды, антпесе жүздүк үлүш кошулбай калмак.
б) Үч санды кошууда баарын миңдик үлүшкө чейин толуктайбыз: \[ \begin{array}{r} 12.520\\ 6.829\\ +\;2.300\\ \hline 21.649 \end{array} \] Текшерүү: \(21.649\approx 22\) — чамалоого дал келет.
21-мисал а): \[ \begin{array}{r} 30.92\\ -\;10.11\\ \hline 20.81 \end{array} \]
б) Бул жерде эки кемитүү катары менен аткарылат: \[ 17.625-2.300=15.325,\qquad 15.325-14.162=1.163. \] Текшерүү: чамалоо \(18-2-14=2\); \(2-1.163=0.837\), ал эми тегеректөө каталарынын суммасы \(0.375+0.3+0.162=0.837\) — дал келет, демек эсептөөдө ката жок.
Ошондуктан жалпы эреже: ондук чекиттерди биринин астына бири тууралап кой, жетишпеген орундарга нөл жаз, анан жөнөкөй сандардай эсепте.
Обсуждение
2 сообщенияБул ошол эле теманын уландысы: ондук бөлчөктөрдү кемитүү, көбөйтүү жана бөлүү. Сүрөттөгү «Аракет кылгыла!» тапшырмалары боюнча кыска жооп:
Кемитүү
\[ 16{,}42-1{,}5:\quad 16-2=14, \] \[ 16{,}42-1{,}50=14{,}92. \]
\[ 28{,}3-1{,}676-12{,}57:\quad 28-2-13=13, \] \[ 28{,}300-1{,}676-12{,}570=14{,}054. \]
Көбөйтүү
\[ 1{,}2\cdot4=4{,}8 \quad (\text{чамалоо: }1\cdot4=4), \]
\[ 5{,}3\cdot50=265 \quad (\text{чамалоо: }5\cdot50=250). \]
Үлгү мисалдар
\[ 10{,}2\cdot3=30{,}6,\qquad 3{,}4\cdot20=68. \]
\[ 21{,}9\div3=7{,}3,\qquad 50{,}8\div20=2{,}54. \]
\[ 6{,}8\cdot11=6{,}8\cdot(10+1)=68+6{,}8=74{,}8. \]
\[ 0{,}5\cdot19\cdot2=(0{,}5\cdot2)\cdot19=1\cdot19=19. \]
Эреже: кемитүүдө ондук үтүрдү биринин астына бири тууралап, жетишпеген орунга нөл жазабыз. Көбөйтүүдө адегенде үтүрсүз көбөйтүп, анан эки көбөйтүүчүдөгү ондук белгилердин жалпы санынча үтүрдү солго жылдырабыз. Мисалы, \(3{,}4\cdot20=3{,}4\cdot2\cdot10=6{,}8\cdot10=68\).
