кадимги тош куролларини урганинг
Қисқа жавоб: Қадимги тош қуроллари — тош даврида тошни уриб, қирра чиқариб ва ишлов бериб ясалган меҳнат асбоблари. Улар ов қилиш, гўшт ва терини ишлаш, ёғоч ўйиш, қазиш ҳамда ер ишлаш учун ишлатилган. Ривожланиш йўли қисқача бундай: қўпол чоппер → икки томони ишланган қўл болтаси → қирғич ва тиғлар → майда микротишлар → силлиқланган тош болта ва кетмон.
Ўрганишда эътибор бериладиган асосий белгилар:
- Материал: чақмоқ тош, обсидиан, кварц, базальт каби тошлар.
- Ишлов усули: уриб ёриш, қирра чиқариш, ретуш — майда қирраларни тузатиш, кейинроқ силлиқлаш ва тешиш.
- Шакл ва вазифа:
- чоппер — қўпол, бир қиррали тош; кесиш ва майдалаш учун;
- қўл болтаси — икки томони ишланган йирик қурол; ов ва ёғоч ишларида;
- қирғич — терини тозалаш ва суякдан гўшт ажратиш учун;
- тиғ ва микротишлар — найза ёки ўқ учлари, бирлашма қуроллар учун;
- силлиқланган болта ва кетмон — неолитда ер ишлаш ва ёғоч кесиш учун.
- Давр ва маданият: Олдувай, Ашель, Мустье, юқори палеолит ва неолит даврларида қуроллар шакли ўзгарган.
- Археологик ўрганиш: археологлар қуролнинг шаклини, ишлатилган изларини, қолдиқларини ва топилган қатламини ўрганади; тажрибада қайта ясаб кўришади.
Принцип: Ҳар қандай тош қуролини тавсифлашда шу тартибда фикр юритиш мумкин: материал → шакл → ишлов бериш усули → вазифа → давр. Шу схема орқали янги қурол расмини ҳам мустақил таҳлил қилиш мумкин.
Текшириб кўриш: Агар қурол расми берилса, аввал унинг қирралари ишланганми ёки йўқми, икки томони ишланганми, майда тишчалар борми — шуларга қараш керак. Кейин унинг вазифасини аниқлаш мумкин.
