Химия · 10 класс Задача №3775823
А
А
чексиз углеводороддор ьузулушу гомологдор номенклатура
Чексиз углеводороддор — молекуласында кош (\(=\) ) же үч (\(\equiv\)) байланышы бар углеводороддор.
1. Түзүлүшү
- Алкендер CₙH₂ₙ: —C=C—, \(sp^2\)-гибрид, бурч 120°, жалпак.
- Алкадиендер CₙH₂ₙ₋₂: эки C=C байланышы.
- Алкиндер CₙH₂ₙ₋₂: —C≡C—, \(sp\)-гибрид, 180°, сызыктуу.
2. Гомологдор (Δ = CH₂)
- C₂H₄ (этен) → C₃H₆ (пропен) → C₄H₈ (бутен)…
- C₂H₂ (этин) → C₃H₄ (пропин) → C₄H₆ (бутин)…
3. Номенклатура (IUPAC)
- Кош/үч байланышты камтыган эң узун чынжыр тандалат.
- Номерлөө көп байланышка жакын учурдан башталат.
- Аты: тамыр + жалгама: -ен, -диен, -ин; байланыштын орду номер менен: бутен-1, бутин-2.
- Мисал: CH₃–CH=CH–CH₃ — бутен-2; HC≡C–CH₃ — пропин.
Обсуждение
2 сообщения А
Айтып берут
Чексиз углеводороддор — айтып берейин
1. Эмне бул?
Бул углеводороддордо көмүртек атомдорунун ортосунда жөнөкөй (бир) байланыш эмес, кош (\(=\) ) же үч (\(\equiv\)) байланыш болот. Ошондуктан алар «чектелбеген» — суутек кошуп ала алышат (кошулуу реакциясы).
2. Үч тобу
| Тобу | Байланыш | Формула | Гибрид |
|---|---|---|---|
| Алкендер | бир \(C=C\) | \(C_nH_{2n}\) | \(sp^2\), 120°, жалпак |
| Алкадиендер | эки \(C=C\) | \(C_nH_{2n-2}\) | \(sp^2\) |
| Алкиндер | бир \(C\equiv C\) | \(C_nH_{2n-2}\) | \(sp\), 180°, түз сызык |
3. Гомологдук катар
Гомологдор бири-биринен \(CH_2\) группасына айырмаланат жана окшош касиеттерге ээ.
- Алкендер: \(C_2H_4\) (этен) → \(C_3H_6\) (пропен) → \(C_4H_8\) (бутен) → …
- Алкиндер: \(C_2H_2\) (этин) → \(C_3H_4\) (пропин) → \(C_4H_6\) (бутин) → …
4. Номенклатура эрежелери (IUPAC)
- Кош/үч байланышты камтыган эң узун чынжыр тандалат.
- Номерлөө көп байланыш эң кичине номер ала турган учурдан башталат.
- Радикалдар номер жана алфавит тартибинде жазылат.
- Аты: радикал + тамыр + жалгама (-ен, -диен, -ин) + байланыштын номери.
5. Мисалдар
- \(CH_2=CH-CH_3\) — пропен
- \(CH_2=CH-CH_2-CH_3\) — бутен-1
- \(CH_3-CH=CH-CH_3\) — бутен-2
- \(CH_2=CH-CH=CH_2\) — бутадиен-1,3
- \(HC\equiv C-CH_2-CH_3\) — бутин-1
- \(CH_3-C\equiv C-CH_3\) — бутин-2
6. Эске алып кой
Бутен-1 жана бутен-2 — изомерлер: формуласы бирдей (\(C_4H_8\)), бирок кош байланыштын орду башка.
Керек болсо, бир мисалды толук атап берүүнү (мисалы, тармакталган чынжыр менен) көрсөтө алам.
