189. Эл оозунда айтылып жүргөн макалдар менен учкул сөздөрдү таап, аларды бөтөн сөз маанисинде колдонуп сүйлөм түзгүлө.
189
Сверь числа и знаки с фото.
- Эл оозунда айтылып жүргөн макалдар менен учкул сөздөрдү таап, аларды бөтөн сөз маанисинде колдонуп сүйлөм түзгүлө.
Кыска жооп: бул чыгармачылык тапшырма, бир гана туура вариант жок. Макал же учкул сөздү өз оюң катары эмес, элдин/башка адамдын даяр сөзү — цитата катары киргизип, сүйлөм түзөсүң. Төмөнкүлөр үлгү болот.
- Мугалим бизге: «Жети өлчөп, бир кес», — деп, долбоорду коргоодон мурун бардык деталдарды текшерүүнү сунуштады.
- «Билим — күч», — деп, атам мени олимпиадага даярданууга шыктандырды.
- Чоң энем мага: «Жакшы сөз — жарым ырыс», — деп, кыйналган кезимде дем берди.
- Эл оозунда «Тил — көңүлдүн ачкычы» деген учкул сөз бар.
Эмнеге мындай:
- Цитатадан мурун өз сөзүң турса, эки чекит коюлат:
Мугалим: «...», — деп.... - Цитатадан кийин сөзүң уланса, үтүр жана сызыкча коюлат:
«...», — деди ал. - Цитата «деген» менен сүйлөмдүн ичинде келсе, тырмакчада турат, бирок эки чекит/сызыкча талап кылбайт.
Маани жагы да маанилүү: макалдагы образды тике кабыл албайбыз. «Жети өлчөп, бир кес» — чын эле өлчөө эмес, ойлонуп иштөө; «жарым ырыс» — байлыктын жарымы эмес, жакшы сөздүн дем бериши.
Текшерүү: сүйлөмдөн макалды алып салсаң, калган бөлүгү сенин автордук сөзүң бойдон калат; демек, цитата туура киргизилген.
Обсуждение
2 сообщенияДагы
Дагы үлгүлөр — сүйлөмдүн түзүлүшү ар кандай болсун:
- Класс жетекчибиз: «Ынтымак болбосо, ырыс кетет», — деп, бизди бирге иштөөгө чакырды.
- «Окуу — инсандын канаты», — деп жазат жазуучу китебинин кириш сөзүндө.
- Машыктыруучу «Ден соолук — эң чоң байлык» деген сөздү ар дайым эске салат.
- Апам: «Жакшыдан үйрөн, жамандан кайра тарт», — деп, досторду тандоодо акылдуу болууну айтты.
- Байыркы накыл сөздө «Ата көргөн — ок жонот, эне көргөн — тон бычат» деп айтылат.
- «Убакыт — алтын», — дегенди эстесек, телефонго кеткен ар бир мүнөт пайдалуу ишке жумшалбай калат.
- Мугалим география сабагында «Эмгекчил эл — бай эл» деген сөздү мисал кылды.
Үч негизги түзүлүш (бир эле макалды ар кандай кылып берсе болот):
- Цитата башында, автор сөзү кийин:
«...», — деди ал. - Автор сөзү башында, цитата кийин:
Ал: «...», — деди. - Цитата сүйлөмдүн ичинде, эч белги талап кылбайт:
Ал «...» деген сөздү айтты.
Өзүңдүн сүйлөмүңдү куруу: макалды танда → аны кандай учурда айткың келерин ойло → деп деген сөз менен байла. Макалдын маанисин тике эмес, көчмө мааниде түшүндүр (мисалы, «Убакыт — алтын» байлык жөнүндө эмес, убакыттын баалуулугу жөнүндө).
