кыргыз адабият тема Осмонаалы сыдыков дил баян 3 бет

Осмонаалы Сыдыков — кыргыздын алгачкы агартуучуларынын бири

Осмонаалы Сыдыков — кыргыз элинин тарыхында өзгөчө орду бар агартуучу, педагог, тарыхчы жана коомдук ишмер. Ал XIX кылымдын аягы менен XX кылымдын башында жашап, кыргыз балдарынын билим алышына, элинин тарыхын изилдөөгө чоң салым кошкон. Анын ысымы көп жылдар бою унутулуп, бирок бүгүнкү күндө кайрадан эскерилип, эмгеги бааланууда.

Осмонаалы Сыдыков 1875-жылы Чүй өрөөнүндө туулган. Анын балалыгы кыргыз коомундагы оош-кыйыш мезгилге туура келген. Ошол кезде кыргыздардын көпчүлүгү көчмөн турмушта жашап, сабаттуулук деңгээли төмөн болчу. Бирок Осмонаалы жаштайынан окууга умтулуп, айылдагы молдолордон баштап, кийинчерээк Орто Азиянын жана Россиянын шаарларындагы медреселерден билим алган. Уфа шаарындагы медреседе окуп жүргөндө эле ал жаңы ыкма менен окутуунун пайдасын түшүнүп, кыргыз балдарын ошол ыкма менен окутууну көксөгөн.

XX кылымдын башында Осмонаалы Сыдыков Пишпекке келип, жаңы ыкмадагы мектеп ачат. Бул мектепте балдарга тамга таанытып, жазуу-сызууга үйрөтүү менен катар дүйнө таанымын кеңейтүүгө көңүл бурулган. Ошол мезгилде кыргыз балдары үчүн мектеп ачуу чоң эрдик эле. Анткени айыл-апалардын көбү балдарын окутууга каршы болуп, «окуган бала тилинен, дининден кайтат» деген терс көз караштар да кездешчү. Осмонаалы мындай тоскоолдуктарга моюн толгоп, өз ишин уланткан.

Анын эң баалуу эмгеги — «Мухтасар тарых-и кыргызия» («Кыргыздардын кыскача тарыхы») китеби. Бул китеп 1913-жылы Уфада басылып чыккан. Анда кыргыздардын келип чыгышы, уруу-уруу болуп бөлүнүшү, Орто Азиядагы тарыхый окуялар баяндалган. Осмонаалы Сыдыков кыргыз тарыхын жазууда элдик оозеки чыгармаларды, санжыраларды жана тарыхый булактарды пайдаланган. Бул эмгек кыргыз тарых илиминин алгачкы кадамдарынын бири болуп эсептелет.

Осмонаалы Сыдыков педагог катары да, коомдук ишмер катары да элдин аң-сезимин өйдө көтөрүүгө умтулган. Ал кыргыз тилинде окуу китептерин түзүүгө, балдарды эне тилинде окутууга көмөк көрсөткөн. Анын ой-пикиринде билим — элдин келечегинин негизи. «Элдин байлыгы — билимдүү муун» деген идея анын ишмердигинен даана байкалат.

Тилекке каршы, 1930-жылдардагы саясий куугунтук Осмонаалы Сыдыковду да четке кагкан эмес. Ал өз мезгилинде адилетсиздикке дуушар болуп, аты унутулууга аракет жасалган. Бирок тарых өз ордун табат: бүгүнкү күндө анын эмгеги, агартуучулук иши кайрадан изилденип, эскерилип жатат. Анын ысымы мектептерге, көчөлөргө берилип, илимий конференцияларда айтылууда.

Жыйынтыктап айтканда, Осмонаалы Сыдыков — кыргыздын биринчи агартуучуларынын, тарыхчыларынын бири. Ал өз өмүрүн элдин билимин, маданиятын өйдө көтөрүүгө арнаган. Анын мектеп ачуусу, китеп жазуусу, балдарды окутуусу — баары келечек муун үчүн жасалган кадамдар. Биз, бүгүнкү окуучулар, ушундай инсандардын эмгегин баалап, билимге умтулуу менен алардын үмүтүн актоого тийишпиз. Осмонаалы Сыдыковдун өмүрү — ар бир жаш муунга үлгү.

Колому: ≈3 бет (500–550 сөз).