Шардар 33. Д1айета. Схьаязде предложенеш х1окху рог1ал-лехь: дийцаран, хаттаран, айдаран.

Краткий ответ: в тексте есть все три типа предложений. Восклицательный знак сам по себе не делает предложение побудительным — важно, с какой целью оно сказано.

Дийцаран (повествовательные):

• Дадина кхаъ бу иза!
• Деба бу иза!
• … Тайна куц а, хаза амалш а йолуш, нисбелла 1ахар бара иза.
• Т1ера кетар йара хьуна шурул-к1айн, луьста, хьийзина к1инж йолуш.
• Дийнахь цкъа-шозза кех арахоьцура ас и уьстаг1ий, цаьрга х1аваэхь сада1ийта, бай т1ера буц йайита.
• Цу минотехь, шен ненах схьакъаьстий, суна т1еборг1ура-кх!
• В прямой речи: «Ванах, х1ара зуда ма дика адам хилла!», «Ма къинхетаме, комаьрша йу х1ара сан 1ахарца!», «Ма г1иллакхе хилла х1ара!»; слова автора: аьлча санна, йара цуьнан кеп. (С. З.)

Хаттаран (вопросительные):

• Буй хьо Деба?
• Ткъа Дебас х1ун дора?
• Ванах, Деба, хьайн ненаца х1унда ца ловзу хьо?
• Ца лаья хьуна?
• Деца иштта дукхайеза хьуна?..

Айдаран (побудительные):

• Имий, беркаттий хьайца долуш беана хуьлда хьо!
• Дебаш хуьлда хьо!
• Бало, цуьнца бажа г1о, к1еззиг марзо а, йовхо а эца цунах!

Как рассуждать: если предложение что-то сообщает — это дийцаран; если спрашивает — хаттаран; если выражает приказ, просьбу или пожелание — айдаран. Слова хуьлда («пусть будет»), гӀо («иди»), эца («возьми») показывают побуждение. А «Ма дика адам хилла!» только восклицательное по интонации, но по цели — повествовательное.