докладка план түзүп бер мышык жөнүндө
Кыскача: докладдын планы «киришүү — негизги бөлүк — жыйынтык» деген тартипте түзүлөт. Төмөнкү планды 6–8 пунктка чейин кыскартсаң да болот.
Мышык жөнүндө докладдын планы
- Киришүү. Мышык — адамдын эң байыркы үй жаныбарларынын бири. Тема эмне үчүн кызыктуу.
- Мышыктын келип чыгышы. Үй мышыгынын теги жапайы мышыктар; адам аны качан жана эмне үчүн колго үйрөткөн.
- Тышкы түзүлүшү. Денесинин түзүлүшү, жүнү, куйругу, тырмактары.
- Сезүү органдары. Көзү караңгыда кантип көрөт, кулагы кандай угат, муруту эмнеге жардам берет.
- Жүрүм-туруму жана адаттары. Күнүнө канча уктайт, эмне менен тамактанат, эмне үчүн «муу» дейт, эмне үчүн ырылдайт.
- Тукумдары. 2–3 тукумду мисал келтирүү (мисалы, британ, сиам, сфинкс) жана алардын айырмасы.
- Мышыктын адамга пайдасы. Чычкан кармоо, үйдөгү жылуу маанай, стрессти азайтуу.
- Кызыктуу фактылар. 2–3 кыска факт (мисалы, мышык 30дан ашык үн чыгара алат).
- Жыйынтык. Негизги ойду бир-эки сүйлөм менен корутундулоо.
Эмне үчүн план ушундай түзүлөт
- Ар бир пункт — бир ой. «Түзүлүшү жана тамактануусу» деп эки нерсени бир пунктка аралаштырба: докладда адашып каласың.
- Жалпыдан конкретүүгө. Адеп «мышык деген эмне», анан «кайдан келген», «кандай түзүлгөн», «кандай жашайт», акырында «эмне пайдасы бар».
- Ар бир пункт суроого жооп берет: эмне? кандай? эмне үчүн керек? Ушундай суроого жооп бербеген пункт ашыкча болушу мүмкүн.
- Киришүү менен жыйынтык окшошпойт. Киришүүдө теманы ачасың, жыйынтыкта ал тема боюнча корутунду чыгарасың.
Текшерүү
Планды өзүң окуп көр: эгер пункттардын ордун алмаштырганда мааниси бузулса — тартиби туура. Эгер эки пункт бирдей угулса — бириктир. Ар бир пункт боюнча 1–2 сүйлөм айта алсаң, доклад 2–3 мүнөткө жетет.
Обсуждение
2 сообщенияДоклад жазып бер өзүң 3 лист чыга турган
Мышык — адамдын эң байыркы досторунун бири
1. Киришүү Мышык — дүйнөдөгү эң кеңири тараган үй жаныбарларынын бири. Бүгүнкү күндө Жер шарында 600 миллиондон ашык үй мышыгы бар, ал эми расмий катталган тукумдарынын саны 70ке жакындайт. Мышык адам менен бирге миңдеген жылдан бери жашап келет, бирок ошого карабастан өзүнүн жапайы табиятын толук жоготкон эмес. Бул докладда мышыктын кайдан келгендиги, түзүлүшү, адаттары жана адамга пайдасы жөнүндө сөз болот.
2. Мышыктын келип чыгышы Илимий изилдөөлөр көрсөткөндөй, үй мышыгынын теги Африка жана Жакынкы Чыгышта жашаган жапайы мышыктарга барып такалат. Адамдар мышыкты атайын колго үйрөткөн эмес: алар дан сакталган кампаларга чогулган чычкандарды кармоо үчүн адамдардын жанына өздөрү келип калган. Бул «кызматташтык» эки тарапка тең пайдалуу болгон. Биздин эрага чейинки 7500-жылга таандык Кипр аралындагы казууларда адам менен бирге көмүлгөн мышыктын скелети табылган. Байыркы Египетте мышык ыйык жаныбар деп эсептелип, ага арналган кудайы да болгон.
3. Тышкы түзүлүшү Мышыктын денеси ийкемдүү жана жеңил. Скелетинде 230га жакын сөөк бар (адамда 206). Омурткалары өтө ийкемдүү болгондуктан, мышык денесин дээрлик 180 градуска бура алат жана кууш жерлерден оңой өтөт. Алдыңкы буттарында беш, арткыларында төрт манжасы бар, тырмактары ичкери кирип, учуна чыга тургандай түзүлгөн. Куйругу тең салмактуулукту сактоого жардам берет. Мышыктын жүнү тукумуна жараша кыска, узун же такыр жок болушу мүмкүн.
4. Сезүү органдары Мышыктын эң күчтүү сезими — угуу жана көрүү. Ал караңгыда жарыкты адамга караганда алты-сегиз эсе жакшы көрөт, көзүнүн кареги жарыкка жараша чоңоюп же кичиреет. Кулагы 60–70 миң герцке чейинки үндү уга алат, ал эми адам 20 миң герцтен ашпайт. Ошондуктан мышык чычкандын кыбыр эткенин алыстан сезет. Мурутундагы узун кылдар (вибриссалар) — жол издөөгө, буюмдардын аралыгын жана багытын аныктоого жардам берген сезүү органы. Мышыктын мурдунун изи да бармак изиндей эле ар бир мышыкта өзүнчө болот.
5. Жүрүм-туруму жана адаттары Мышык күнүнө 12–16 саат уктайт, көп учурда жарым уйкуда болот — бул ага коркунуч туулганда дароо ойгонууга мүмкүндүк берет. Кызыктуу нерсе: чоң мышыктар бири-бири менен «муу» деп сүйлөшпөйт, бул үндү адатта баласына жана адамга кайрылганда гана чыгарат. Демек, мышык биз менен сүйлөшүүгө аракет кылат. Ырылдоо — 25–50 герц жыштыктагы үн; айрым изилдөөлөр анын сөөктүн айыгышына жардам берерин белгилешет. Тамактанууда мышык милдеттүү түрдө эт жеши керек, анткени анын организми таурин деген затты өзү синтездей албайт. Көп адамдар мышыкка сүт берет, бирок чоң мышыктар сүттөгү лактозаны сиңирбейт, андыктан сүт ага зарардуу болушу мүмкүн.
6. Мышыктын тукумдары Дүйнөдө 70ке жакын тукум катталган. Алар түсү, жүнүнүн узундугу жана мүнөзү менен айырмаланат. Британ кыска жүн тукуму тынч, оокаттуу жана жумшак жүнү менен белгилүү. Сиам мышыктары активдүү, сүйлөөчү жана адамга берилген. Мейн-кун — эң чоң үй мышыгы, айрымдары 12 килограммга чейин жетет. Сфинкс тукуму такыр жүнсүз, ошондуктан ал жылуу жерди жактырат.
7. Мышыктын адамга пайдасы Мышык — жөн гана үйдүн кооздугу эмес. Ал чычкан-кемирүүчүлөрдү кармап, үй-чарбага пайда келтирет. Ошондой эле мышык үйдө жылуу маанай тартуулап, стрессти азайтат. Изилдөөлөргө ылайык, мышыкты сылап, анын ырылдаган үнүн угуу кан басымын төмөндөтүп, адамдын тынчтануусуна жардам берет. Үйдө мышыктай жаныбар болгон бала жоопкерчиликке жана камкордукка үйрөнөт.
8. Кызыктуу фактылар Мышык 30дан ашык ар кандай үн чыгара алат. Кыска аралыкта 48 км/саат ылдамдыкка чейин чуркайт. Бийиктиктен кулаганда денесин түзөт жана буттарына түшүүгө аракет кылат. Мышыктар куйругунун абалы менен маанайын билдирет: куйругу тик турса — жакшы маанай, шыйпаңдап турса — коркуп же тынчсызданып турат.
9. Жыйынтык Мышык — адам менен миңдеген жылдык тарыхы бар, акылы жана мүнөзү менен өзгөчөлөнгөн жаныбар. Ал бизге пайда гана келтирбестен, күнүмдүк турмушубузду жылуулук менен толуктайт. Мышыкты таанып-билүү ага туура мамиле жасоого жана жоопкерчиликтүү болууга үйрөтөт. Андыктан мышыкты «үйдүн кооздугу» деп эле эмес, адамдын чыныгы досу деп айтууга толук негиз бар.
3 листке батыруу үчүн:
- аталыштарды өзүнчө сапка жаз, ар бир абзацты кызыл саптан башта;
- ар бир пунктту 5–6 сүйлөмдөн ашырба;
- эгер көп болуп кетсе, 6-пунктта 2 тукумду, 8-пунктта 2 фактыны калтыр — мааниси сакталат.
