Дилбаян "Кыйын Кезен"
Дилбаян: «Кыйын кезең»
Кыскача: дилбаян үч бөлүктөн турат — киришүү (теманы ачуу), негизги бөлүк (мисалдар жана ой жүгүртүү), жыйынтык (сабак, корутунду). Төмөндө ушундай түзүлүштө жазылган үлгү дилбаян жана аны өз алдыңча кантип жазуу керектиги.
Үлгү дилбаян
Кыйын кезең
Ар бир адамдын, ар бир элдин тагдырында кыйын кезеңдер кездешет. Кыйын кезең — бул оор сыноо, ал адамдын чыдамкайлыгын, эрк-кайратын жана адамдык сапатын текшерген убакыт.
Биздин эл тарыхында да мындай күндөр аз болгон эмес: 1916-жылкы үркүн, Улуу Ата Мекендик согуштун оор жылдары. Ошол кезде адамдар нандын кымбаттыгын, жоготуунун ачуусун тартышкан. Бирок эл биримдиктен, бири-бирине болгон камкордуктан айныган эмес. Так ушундай учурда адам баласынын эң жакшы сапаттары — боорукерлик, эмгекчилдик, сабырдуулук ачылат.
Кыйын кезең жеке адамдын жашоосунда да болот: ооруп калуу, жакын адамынан айрылуу, окуудагы же үй-бүлөдөгү кыйынчылык. Мындай учурда адамга жалгыздык эмес, ынак үй-бүлө, достор жана өзүнүн ишеними таяныч болот.
Демек, кыйын кезең коркунуч гана эмес, ал — чоң сабак. Ал бизди сабырдуулукка, боорукердикке үйрөтүп, жашоого бекем кадам таштоого күч берет.
Кантип өз алдыңча жазасың
1. Киришүү (2–3 сүйлөм). Темага аныктама бер: «Кыйын кезең — бул …». Андан кийин өз позицияңды билдир: «Менінче, кыйын кезең адамды сынайт».
2. Негизги бөлүк (эң чоң бөлүк). Ар бир ойду мисал менен бекемде:
- тарыхый мисал (эл башынан өткөргөн оор жылдар);
- адабий мисал (окуган чыгармаңдан каармандын кыйынчылыгы);
- жеке мисал (өз жашооңдон же жакындарыңдан). Эреже: бир абзац — бир ой. «Ошондуктан», «анткени», «мисалы» деген байламталар абзацтарды байланыштырат.
3. Жыйынтык (2–3 сүйлөм). Негизги бөлүктөгү ойду жалпыла: кыйын кезең эмнеге үйрөтөт? Киришүүдөгү ой менен кайталабаш үчүн, аны жаңы деңгээлде жыйынтыкта.
Текшерүү (өзүңдү текшер)
- Киришүүдө тема аталдыбы? ✅
- Ар бир ой мисал менен бекемделдиби? ✅
- Жыйынтык негизги бөлүккө таянып чыктыбы? ✅
- Көлөмү 120–180 сөзбү? Абзацтар бөлүнгөнбү? ✅
- Кайталоолор жокпу, сүйлөмдөр толукпу? ✅
Ошентип, дилбаян — бул «ой + мисал + корутунду» схемасы. Ошол эле схема менен «Достук», «Эне тил», «Эмгек» деген темаларга да жаза аласың.
Обсуждение
10 сообщенийСен жазып берчи 2 листке жазып атам батыш керек
Кыйын кезең (2 баракка ылайыкталган толук дилбаян)
Төмөнкү текст ≈ 520 сөз — кол менен жазылганда болжол менен 2 баракка батат (жазууң майда болсо, ашып кетиши мүмкүн, ошондо аягындагы кеңешти кара).
Кыйын кезең
Ар бир адамдын жашоосунда, ар бир элдин тагдырында кыйын кезеңдер кездешет. Кээде алар бир нече күнгө созулса, кээде жылдарга чейин созулуп, адамдын бүткүл өмүрүн өзгөртүп жиберет. Кыйын кезең — бул жөн гана жагымсыз убакыт эмес, ал адамдын чыдамкайлыгын, эрк-кайратын жана адамдык сапатын сынаган оор сыноо. Менин оюмча, кыйын кезең адамдын ким экенин ачык көрсөткөн айнек сыяктуу: ал жасалма жылмаюуну да, бош сөздү да жашыра албайт.
Биздин элдин тарыхында кыйын кезеңдер аз болгон эмес. 1916-жылкы үркүн, Улуу Ата Мекендик согуштун төрт жылдык оор жылдары, согуштан кийинки жокчулук — бул тарых китебиндеги кургак даталар эмес, чоң аталарыбыз менен таенелерибиз башынан өткөргөн чыныгы жашоо. Ошол жылдары нандын бир кесими эң чоң байлык болуп эсептелген, ал эми жакын адамынан кабарсыз айрылуу эң оор кайгы болгон. Бирок эл ошол сыноолордо да биримдигин жоготкон эмес: кимдир бирөө акыркы унун кошунасы менен бөлүшсө, кимдир бирөө жетим балдарды өз үйүнө багып алган. Так ушундай оор күндөрдө элдин биримдиги, боорукерлиги жана эмгекчилдиги айрыкча ачык көрүнгөн.
Кыйын кезең адабиятта да кеңири чагылдырылган. Чыңгыз Айтматовдун «Саманчынын жолу» повестиндеги Төлөгөн эне согуш жылдарында күйөөсү менен үч уулун күтүп, талаада эмгектенип, үмүтүн үзбөй жашайт. Ал эне жалгыз өзү оор жылдарды көтөрүп, эл үчүн, үй-бүлө үчүн күч табат. Бул образ кыйын кезең адамды сындырбай, тескерисинче, ички күчүн ачыкка чыгарарын далилдейт.
Кыйын кезең жеке адамдын жашоосунда да капысынан келип калат: оор оору, жакын адамынан айрылуу, үй-бүлөдөгү оор абал, окуудагы же иштеги ийгиликсиздик. Мындай учурда адам өзүн жалгыз сезип, колу түшүп, эч нерсеге ишенбей калышы мүмкүн. Бирок так ушундай кезде ага акыл да, байлык да эмес, ынак үй-бүлө, чын жүрөктөн колдоо көрсөткөн достор жана өзүнүн ички ишеними керек. Бир жылуу сөз, бир камкор кол — оорулуу адамга дарыдан да күчтүү таасир этиши мүмкүн.
Мен өз жашоомдон да ушундай мисалды көргөнмүн. Бир жолу жакын адамым ооруп калганда, үй-бүлөбүз бүтүндөй ошол ооруга баш байлап, күнү-түнү кайгыртып чыкканбыз. Ошол кезде мен кыйынчылык адамды бөлбөй, тескерисинче, бириктирет экенин түшүнгөм. Ал күндөрү биз бири-бирибизди мурункудан да жакын таанып, баалай баштаганбыз.
Демек, кыйын кезеңден коркуунун кереги жок, анткени ал — турмуштун бир бөлүгү, адам өсүү үчүн өтүүчү мектеп. Кыйын кезең бизди сабырдуулукка, боорукердикке жана чыдамкайлыкка үйрөтөт. Эң негизгиси — ошол кезде үмүттү жоготпой, бири-бирибизге кол сунуп, ынак болуу. Ошондо эң оор күндөр да өтүп, артында чоң сабак жана бекем достук калат.
Батыш үчүн кеңеш:
- Ашып кетсе — бешинчи абзацты (өз жашооңдон алынган мисал) бир-эки сүйлөмгө кыскарт: ошол эле ой калат, бирок 3–4 сап үнөмдөлөт.
- Жетпей калса — төртүнчү абзацка «Кыйын кезеңде адам досторунун ким экенин билет» деген сүйлөмдү кош.
- Кол менен жазганда ар бир абзацты жаңы саптан башта — окууга жеңил болот жана барак толук көрүнөт.
Чон жол листим и кыскараак но кичине эле
Кыйын кезең (кыскартылган версия)
Мурункудан ≈100 сөз аз (болжол менен 420 сөз). Түзүлүшү ошол эле — киришүү, тарыхый, адабий жана жеке мисал, жыйынтык.
Кыйын кезең
Ар бир адамдын жашоосунда, ар бир элдин тагдырында кыйын кезеңдер кездешет. Кээде алар бир нече күнгө созулса, кээде жылдарга чейин созулуп, адамдын бүткүл өмүрүн өзгөртүп жиберет. Кыйын кезең — жөн гана жагымсыз убакыт эмес, ал адамдын чыдамкайлыгын, эрк-кайратын жана адамдык сапатын сынаган оор сыноо. Менин оюмча, кыйын кезең адамдын ким экенин ачык көрсөткөн айнек сыяктуу.
Биздин элдин тарыхында кыйын кезеңдер аз болгон эмес: 1916-жылкы үркүн, Улуу Ата Мекендик согуштун төрт жылдык оор жылдары, согуштан кийинки жокчулук. Бул — тарых китебиндеги кургак даталар эмес, чоң аталарыбыз менен таенелерибиз башынан өткөргөн чыныгы жашоо. Ошол жылдары нандын бир кесими эң чоң байлык болуп эсептелген. Бирок эл ошол сыноолордо да биримдигин жоготкон эмес: кимдир бирөө акыркы унун кошунасы менен бөлүшсө, кимдир бирөө жетим балдарды өз үйүнө багып алган. Так ушундай оор күндөрдө элдин боорукерлиги жана эмгекчилдиги айрыкча ачык көрүнгөн.
Кыйын кезең адабиятта да кеңири чагылдырылган. Чыңгыз Айтматовдун «Саманчынын жолу» повестиндеги Төлөгөн эне согуш жылдарында күйөөсү менен үч уулун күтүп, талаада эмгектенип, үмүтүн үзбөй жашайт. Ал эне жалгыз өзү оор жылдарды көтөрүп, эл үчүн, үй-бүлө үчүн күч табат. Бул образ кыйын кезең адамды сындырбай, тескерисинче, ички күчүн ачыкка чыгарарын далилдейт.
Кыйын кезең жеке адамдын жашоосунда да капысынан келип калат: оор оору, жакын адамынан айрылуу, окуудагы же иштеги ийгиликсиздик. Мындай учурда адам өзүн жалгыз сезип, колу түшүп калышы мүмкүн. Бирок так ушундай кезде ага акыл да, байлык да эмес, ынак үй-бүлө, чын жүрөктөн колдоо көрсөткөн достор жана өзүнүн ички ишеними керек. Мен өз жашоомдон ушундай мисалды көргөнмүн: жакын адамым ооруп калганда, үй-бүлөбүз күнү-түнү кайгыртып чыкканбыз. Ошол кезде кыйынчылык адамды бөлбөй, тескерисинче, бириктирет экенин түшүнгөм.
Демек, кыйын кезеңден коркуунун кереги жок, анткени ал — турмуштун бир бөлүгү, адам өсүү үчүн өтүүчү мектеп. Ал бизди сабырдуулукка, боорукерликке жана чыдамкайлыкка үйрөтөт. Эң негизгиси — ошол кезде үмүттү жоготпой, бири-бирибизге кол сунуп, ынак болуу. Ошондо эң оор күндөр да өтүп, артында чоң сабак жана бекем достук калат.
Дагы кыскартуу керек болсо: төртүнчү абзацтагы «Мен өз жашоомдон…» деген сүйлөмдү алып сал — текст 3 сапка кыскарат, мааниси сакталат.
Туура а план баары
Туура, план боюнча баары ордунда: киришүү → тарыхый мисал → адабий мисал → жеке мисал → жыйынтык. Ушул тартипте көчүрүп жазсаң, дилбаян толук жана батышка ылайык чыгат.
Керек болсо: бир абзацты кыскартып берейим, же «Достук», «Эне тил» сыяктуу башка темага ушундай эле план менен жазып берейим — айт.
Кыйын кече адабиятта да кенири чагылдырылган. Деген жерден кийин бир аз кыскарт
Кыйын кезең (адабият абзацынан кийин кыскартылган)
Мурунку тексттен ≈70 сөз аз. «Кыйын кезең адабиятта да кеңири чагылдырылган» деген сүйлөмгө чейинки бөлүк өзгөргөн жок, андан кийинкиси кыскарды.
Кыйын кезең
Ар бир адамдын жашоосунда, ар бир элдин тагдырында кыйын кезеңдер кездешет. Кээде алар бир нече күнгө созулса, кээде жылдарга чейин созулуп, адамдын бүткүл өмүрүн өзгөртүп жиберет. Кыйын кезең — жөн гана жагымсыз убакыт эмес, ал адамдын чыдамкайлыгын, эрк-кайратын жана адамдык сапатын сынаган оор сыноо. Менин оюмча, кыйын кезең адамдын ким экенин ачык көрсөткөн айнек сыяктуу.
Биздин элдин тарыхында кыйын кезеңдер аз болгон эмес: 1916-жылкы үркүн, Улуу Ата Мекендик согуштун төрт жылдык оор жылдары, согуштан кийинки жокчулук. Бул — тарых китебиндеги кургак даталар эмес, чоң аталарыбыз менен таенелерибиз башынан өткөргөн чыныгы жашоо. Ошол жылдары нандын бир кесими эң чоң байлык болуп эсептелген. Бирок эл ошол сыноолордо да биримдигин жоготкон эмес: кимдир бирөө акыркы унун кошунасы менен бөлүшсө, кимдир бирөө жетим балдарды өз үйүнө багып алган. Так ушундай оор күндөрдө элдин боорукерлиги жана эмгекчилдиги айрыкча ачык көрүнгөн.
Кыйын кезең адабиятта да кеңири чагылдырылган. Чыңгыз Айтматовдун «Саманчынын жолу» повестиндеги Төлөгөн эне согуш жылдарында күйөөсү менен үч уулун күтүп, талаада эмгектенип, үмүтүн үзбөй жашайт. Ал жалгыз өзү оор жылдарды көтөрүп, эл үчүн, үй-бүлө үчүн күч табат. Бул образ кыйын кезең адамды сындырбай, ички күчүн ачыкка чыгарарын далилдейт.
Кыйын кезең жеке адамдын жашоосунда да капысынан келип калат: оор оору, жакын адамынан айрылуу, окуудагы ийгиликсиздик. Мындай учурда адам өзүн жалгыз сезиши мүмкүн, бирок так ошондо ага ынак үй-бүлө, чын дос жана өз ишеними таяныч болот. Жакын адамым ооруп калганда, үй-бүлөбүз күнү-түнү кайгыртып чыкканбыз — ошондо кыйынчылык адамды бөлбөй, бириктирет экенин түшүнгөм.
Демек, кыйын кезең — турмуштун бир бөлүгү жана чоң мектеп. Ал бизди сабырдуулукка, боорукерликке үйрөтөт. Эң негизгиси — үмүттү жоготпой, бири-бирибизге кол сунуп, ынак болуу.
Батыш үчүн: дагы 3–4 сап жетпей калса, акыркы абзацка «Ошондо эң оор күндөр да өтүп, артында чоң сабак калат» деген сүйлөмдү кош.
Дагын кийине
Кыйын кезең (дагы кыскартылган версия)
≈230 сөз — кол менен жазганда болжол менен 1,5 барак. Түзүлүшү ошол эле: киришүү → тарыхый мисал → адабий мисал → жеке мисал → жыйынтык.
Кыйын кезең
Ар бир адамдын жашоосунда, ар бир элдин тагдырында кыйын кезеңдер кездешет. Кыйын кезең — жөн гана жагымсыз убакыт эмес, ал адамдын чыдамкайлыгын жана эрк-кайратын сынаган оор сыноо. Менин оюмча, кыйын кезең адамдын ким экенин ачык көрсөткөн айнек сыяктуу.
Биздин элдин тарыхында да мындай күндөр аз болгон эмес: 1916-жылкы үркүн, Улуу Ата Мекендик согуштун оор жылдары. Ошол кезде нандын бир кесими эң чоң байлык болгон. Бирок эл биримдигин жоготкон эмес: кимдир бирөө акыркы унун кошунасы менен бөлүшсө, кимдир бирөө жетим балдарды өз үйүнө багып алган. Ушундай оор күндөрдө элдин боорукерлиги айрыкча ачык көрүнгөн.
Кыйын кезең адабиятта да чагылдырылган. Чыңгыз Айтматовдун «Саманчынын жолу» повестиндеги Төлөгөн эне согуш жылдарында күйөөсү менен үч уулун күтүп, талаада эмгектенип, үмүтүн үзбөй жашайт. Бул образ кыйын кезең адамды сындырбай, ички күчүн ачыкка чыгарарын далилдейт.
Кыйын кезең жеке жашоодо да капысынан келет: оор оору, жакын адамынан айрылуу, окуудагы ийгиликсиздик. Мындай учурда адамга ынак үй-бүлө, чын дос жана өз ишеними таяныч болот. Жакын адамым ооруп калганда, үй-бүлөбүз күнү-түнү кайгыртып чыкканбыз — ошондо кыйынчылык адамды бириктирет экенин түшүнгөм.
Демек, кыйын кезең — турмуштун бир бөлүгү жана чоң мектеп. Ал бизди сабырдуулукка, боорукерликке үйрөтөт. Эң негизгиси — үмүттү жоготпой, бири-бирибизге кол сунуп, ынак болуу.
Батыш үчүн: дагы 2–3 сап керек болсо, акыркы абзацка «Ошондо эң оор күндөр да өтүп, артында чоң сабак калат» деген сүйлөмдү кош. Ал эми өтө кыска көрүнсө, төртүнчү абзацка «Акыл да, байлык да эмес, так ушундай кезде жакындардын колдоосу керек» деген сүйлөмдү улант.
