турандынын тамыры кыргыз тилден

Кыска жооп: «Туран» сөзүнүн тамыры — жалпы түрк тилдериндеги тур- (тура-) уңгусу: «туруу, бир жерде жашоо, отурукташуу». Кыргыз тилинде бул тамыр бар жана сөз жасоодо жигердүү, бирок «так кыргыз тилинен» деп айтуу так эмес: тамыр жалпы түрк мурасы, кыргызча — анын бир көрүнүшү.

Кантип текшерүү керек:

1. Тамырды бөлүү: Туран → тура- + -н (байыркы аффикс).
2. Кыргызча «уясын» тап: тураан, турак (турак жай), турактуу, туракташ-.
3. Маанисин салыштыр: тура- = «тур, жайгаш, жаша» → «тураан журт, отурукташкан жер».
4. Башка түрк тилдери менен салыштыр: каз. тұр-, түрк. dur-, тув. тур-. Тамырдын жалпы экени көрүнүп турат — демек ал бир гана тилден чыккан эмес.

Текшерүү: эгер мугалим «кыргыз тилинен» дегенди талап кылса, кыргызча параллелдерди (турак, турактуу, турак жай) көрсөтүү жетиштүү. Бирок илимде «Туран» этимологиясы боюнча башка версиялар да бар (мисалы, авесталык tuirya), ошондуктан сабакта мугалимдин талабына жараша тактап айткан оң.

Сага тамырды табуу гана керекпи же «кыргыз тилинен» деген дооматты текшерүүбү?