4 - е

4-есептегі 10 реакцияның теңестірілген түрі мен типтері:

1. \[2\mathrm{Li}+2\mathrm{H_2O}=2\mathrm{LiOH}+\mathrm{H_2}\] — орынбасу.
2. \[\mathrm{H_2SO_4}+2\mathrm{K}=\mathrm{K_2SO_4}+\mathrm{H_2}\] — орынбасу.
3. \[\mathrm{CH_4}+2\mathrm{O_2}=\mathrm{CO_2}+2\mathrm{H_2O}\] — жану (тотығу).
4. \[\mathrm{Na_2O}+\mathrm{H_2O}=2\mathrm{NaOH}\] — қосылу.
5. \[2\mathrm{C}+\mathrm{O_2}=2\mathrm{CO}\] — қосылу (толық емес жану).
6. \[2\mathrm{Ca}+\mathrm{O_2}=2\mathrm{CaO}\] — қосылу.
7. \[4\mathrm{Al}+3\mathrm{O_2}=2\mathrm{Al_2O_3}\] — қосылу.
8. \[3\mathrm{Li_2O}+\mathrm{P_2O_5}=2\mathrm{Li_3PO_4}\] — қосылу.
9. \[2\mathrm{K}+\mathrm{Cl_2}=2\mathrm{KCl}\] — қосылу.
10. \[2\mathrm{Fe(OH)_3}=\mathrm{Fe_2O_3}+3\mathrm{H_2O}\] — айырылу.

Қалай теңестіреміз?

Теңдеудегі индекстерді — формула ішіндегі кіші сандарды — өзгертуге болмайды. Тек коэффициенттерді ғана қоямыз. Мақсат: әр элементтің атом саны теңдеудің екі жағында да бірдей болуы керек.

Мысалы, №7: \[\mathrm{Al}+\mathrm{O_2}\rightarrow \mathrm{Al_2O_3}\] Оң жақта алюминий 2, оттегі 3. Теңестіру үшін \(\mathrm{Al_2O_3}\) алдына 2 қоямыз: \[\mathrm{Al}+\mathrm{O_2}\rightarrow 2\mathrm{Al_2O_3}\] Енді алюминий 4, оттегі 6 болды. Сондықтан сол жақта \(\mathrm{Al}\) алдына 4, \(\mathrm{O_2}\) алдына 3 қоямыз: \[4\mathrm{Al}+3\mathrm{O_2}=2\mathrm{Al_2O_3}\] Тексеру: Al \(4=4\), O \(6=6\).

№8-де литий сол жақта 2, оң жақта 3. Ең кіші ортақ еселік — 6. Сондықтан \(\mathrm{Li_2O}\) алдына 3, \(\mathrm{Li_3PO_4}\) алдына 2 қоямыз. Сонда оттегі де теңеседі: \(3+5=8\) және \(2\cdot4=8\).

Реакция типін қалай анықтаймыз?

• Бірнеше заттан бір ғана өнім түзілсе — қосылу.
• Бір заттан бірнеше өнім түзілсе — айырылу.
• Қосылыстағы бір элементті екінші элемент ығыстырса — орынбасу.
• Оттегімен әрекеттесіп, жылу мен жарық бөлінсе — жану.