№3 сарамандық жұмыс
Реши задание на изображении
Сверь числа и знаки с фото.
№3 сарамандық жұмыс Затты бөлуге бола ма? Саған керек: ермексаз, кескіш, қорғайтын бет (клеенка). Жұмыс барысы:
- Кішкентай ермексаз бөліктері ермексаздың қасиеттерін сақтай ма?
- Бір бөлікті тағы теңдей екіге бөл. Ермексаздың қасиеттері екіге бөлінгенде бұзылмай ма?
- Үлкен бөлікті тағы да теңдей екіге бөл. Ермексаздың қасиеттері бөлінгенде өзгере ме, қалай ойлайсың? [Сурет: біртұтас тікбұрышты ермексаз кесегінен сары көрсеткілер арқылы екі бөлікке, одан әрі төрт кішкентай бөлікке бөлінуі көрсетілген.]
- Қорытынды жаса: «Барлық заттар ... одан да ... бөліктерге ... . Заттардың бөлінуінің шегі ... болып табылады. Заттың ең ұсақ бөлінбейтін бөлшегі ... деп аталады».
- Ескі тас баспалдақ басқышында неліктен шұңқырлар пайда болады?
- Неліктен бәтеңкенің ұлтаны тозады және күртешенің шынтақтары жыртылады?
- Табынушылар ұстап, сүйетін ежелгі грек ғибадатханасындағы алтын мүсіннің қолы ондаған жылдар ішінде айтарлықтай жіңішкеріп кетті. Неліктен?
Қысқаша: ермексазды ұсақтаған сайын оның түсі, иісі, иілгіштігі сияқты қасиеттері сақталады. Бөлудің шегі — молекула, ал ең ұсақ бөлінбейтін бөлшек — атом.
№3 сарамандық жұмыс
Иә, кішкентай бөліктері ермексаздың қасиеттерін сақтайды: түсі, иісі, иілгіштігі өзгермейді.
Иә, бұзылмайды. Кесу кезінде тек пішіні мен мөлшері өзгереді, ал заттың өзіндік қасиеттері сақталады.
Бөлшектер ұсақталғанымен, олар сол ермексаздың қасиеттерін сақтайды. Шексіз ұсақтауға болмайды: шегі — молекула.
Қорытындыны толықтырғанда: «Барлық заттар ұсақ, одан да ұсақ бөліктерге бөлінеді. Заттардың бөлінуінің шегі молекула болып табылады. Заттың ең ұсақ бөлінбейтін бөлшегі атом деп аталады».
Сұрақтарға жауап
Ескі тас баспалдаққа адамдар көп жылдар бойы басқанда, аяқ киім мен тас арасында үйкеліс болады. Сол кезде тастың ұсақ бөлшектері біртіндеп бөлініп түсіп, баспалдақта шұңқыр пайда болады.
Аяқ киімнің ұлтаны мен күртешенің шынтағы үнемі үйкеліске ұшырайды. Үйкеліс әсерінен материалдың беткі қабатынан ұсақ бөлшектер бөлініп, тозу пайда болады.
Табынушылар алтын мүсіннің қолын ұстап, сүйген сайын үйкеліс болады. Ондаған жылдар бойы алтынның ұсақ бөлшектері — атомдары — мүсіннен бөлініп, қолы жіңішкере бастаған.
Негізгі принцип: затты ұсақтау оның химиялық құрамын өзгертпейді, тек пішіні мен мөлшерін өзгертеді. Бұл құбылыстар заттардың ұсақ бөлшектерден тұратынын дәлелдейді.
