кыргызтан жаратылыш ресурстары
Кыскача жооп: Кыргызстандын жаратылыш ресурстарынын негизи — суу жана гидроэнергетика, тоо-кен байлыктары, жайыттар, рекреациялык ресурстар. Токой жана айдоо жерлери салыштырмалуу аз.
Негизги топтору:
- Суу ресурстары — мөңгүлөр, тоо дарыялары, көлдөр. Суу ирригацияга жана ГЭС аркылуу электр энергиясын өндүрүүгө колдонулат.
- Минералдык ресурстар — алтын, көмүр, сурьма, сымап, уран, курулуш материалдары. Бул ресурстар кайра калыбына келбейт.
- Жер ресурстары — тоо жайыттары көп, ал эми айдоого ылайыктуу жерлер аз.
- Биологиялык ресурстар — токой, дары өсүмдүктөр, жапайы жаныбарлар. Токойлор аз, негизинен тоо капталдарында таралган.
- Климаттык жана рекреациялык ресурстар — тоо климаты, көлдөр, туризм жана эс алуу үчүн шарттар.
Принциби: Жаратылыш ресурстарын топторго бөлүп карайбыз: келип чыгышы боюнча — суу, минералдык, жер, биологиялык; чарбада колдонулушу боюнча — өнөр жайлык, айыл чарба, рекреациялык; кайра калыбына келиши боюнча — кайра келүүчү жана келбей турган. Кыргызстан тоолуу өлкө болгондуктан, суу жана гидроэнергетикалык потенциал өзгөчө чоң, бирок тоо экосистемалары аялуу.
Окшош тапшырманы аткаруу тартиби: ресурсту ата → кайсы топко кирерин белгиле → кайра калыбына келерин жаз → чарбада кантип колдонуларын айт → экологиялык маселесин кош. Эгер тапшырма карта же таблица боюнча болсо, картанын шарттуу белгилерин жана берилген сандарын гана колдон.
Обсуждение
2 сообщенияКыргызстандын жер ресурстарын түшүндүр
Кыскача жооп: Кыргызстандын жер фондусу болжол менен 19,99 млн га (199,9 миң км²). Анын ичинен айыл чарба жерлери ~10,6 млн га, бирок алардын дээрлик 87%ы жайыт; айдоо жерлер болгону ~1,2–1,4 млн га (6–7%), ал эми токой 3–4% гана. Башкача айтканда, жер көп, бирок айдоого ылайыктуусу аз.
Эмне үчүн мындай
- Рельеф тоолуу: аймактын 90%га жакыны деңиз деңгээлинен 1500 мден бийик. Бийик тоолордо айдоо кыйын, ал эми жайыт катары колдонууга ыңгайлуу.
- Айдоого ылайыктуу жерлер өрөөндөргө жана тоо этектерине топтолгон: Чүй, Талас, Ысык-Көл ойдуңу, Фергана өрөөнүнүн кыргыз бөлүгү (Ош, Жалал-Абад, Баткен).
- Климат кургакчыл болгондуктан, айдоо жерлердин көпчүлүгү сугатты талап кылат — сугат жерлер ~1,0 млн га.
Жер ресурстарынын түзүлүшү (категориялар боюнча)
- Айыл чарба жерлери — жайыт, чабынды, айдоо, көп жылдык өсүмдүктөр.
- Токой фондусу — негизинен тоо капталдарындагы арча жана жаңгак токойлору.
- Суу фондусу — дарыя, көл, суу сактагычтардын астындагы жерлер.
- Калктуу пункттардын, өнөр жайдын жана транспорттун жерлери.
- Өзгөчө корголуучу аймактар жана запастагы жерлер.
Негизги көйгөйлөр
- Топурак эрозиясы жана жер көчкү (тоо капталдарындагы айдоо).
- Жайыттардын ашыкча жайылып, тапталышы жана деградациясы.
- Сугатта топурактын шорланышы жана сазданышы.
- Айдоо жерлердин курулушка кетиши, майдалоосу (ар бир чарбага кичине участок).
- Сугат суусунун тартыштыгы жана климаттын өзгөрүшү.
Принцип: жер ресурсун баалоодо төрт нерсени ажыратабыз — канча жер бар (аянт), эмнеге жарактуу (айдоо, жайыт, токой), кайсы чөлкөмдө жайгашкан (өрөөн же бийик тоо) жана кандай абалда (эрозия, шор, деградация). Ошондо «көп жер» менен «пайдалуу жер» бир нерсе эмес экени көрүнөт.
Окшош тапшырманы аткаруу тартиби: аянтты жаз → категорияларга бөл → ар биринин үлүшүн пайыз менен эсепте → себебин рельеф жана климат менен байланыштыр → көйгөйүн жана чечүү жолун кош. Мисалы, жайыттын үлүшү: \(\frac{9{,}2}{10{,}6} \approx 0{,}87\), башкача айтканда 87%.
Керек болсо, сандарыңды таблицага салып же карта боюнча тапшырмаңды текшерип бере алам.
