апыртма жонундо жондомо жаз

Апыртмалар (даяр үлгүлөр)

Табият жөнүндө:

• Анын үнү тоону жаңыртып, асманга жетти.
• Жайкы ысык ташты эритип, сууну кайнатты.
• Көз жашы дарыя болуп агып кетти.
• Кар жаады — тоолор белгисиз болуп көмүлдү.

Адам жөнүндө:

• Бир дем менен көлдү соолутту.
• Бийиктиги тоодой, күчү селдей.
• Миң жолу айттым, бир жолу да уккан жок.
• Колу алтын, сөзү бал.
• Ачка болсом, ташты тиштейм.

Сезим жөнүндө:

• Көзүнөн от чачырап, жүрөгүнөн жалын чыкты.
• Кубанычынан асманга учуп кетти.

Апыртмага курулган чакан текст

Тоодо

Эртең менен тоого чыктым. Аба ушунчалык таза болчу — бир дем тартсам, өпкөм тоо көлүндөй болуп кеңирип кетти. Күн тийгенде, кар көзүмдү сокур кылгандай жаркырады. Ысык ушунчалык күчтүү эле — таштагы суу кайнап, бууга айланды. Үйгө кайтканда, буттарым тоо баштаган жерден башталып, бүт өрөөндү басып өттү. Бирок чарчоом бир демде жоголуп, жүрөгүм канат бүтүп учту.

Эскертүү

Апыртма күнүмдүк сүйлөшүүдө эмес, көркөм текстте, эпостордо жана ырларда көп колдонулат. Мындай сүрөттөө ойду күчөтүп, окурманга жаркын таасир берет.

Керек болсо, апыртмага курулган жомок же ыр да жазып берем — кайсынысы керек?

Кыскача түшүндүрүү

«Алдап жаз» дегениңди экиче түшүнүүгө болот: алдамчы/куу персонаж жөнүндө жомок жазуу, же мугалимге «алдап» (даяр текстти көчүрүп) берүү. Мен биринчисин тандап, апыртмага курулган алдамчы жомок жазып бердим — эгер экинчисин же башка нерсени кааласаң, төмөндөгү суроого жооп бер.

Түлкү менен карышкыр (алдамчы жомок)

Карышкыр түлкүгө жолугуп: «Сенден күчтүү жаны жок», — деди. Түлкү кулагын кыймылдатып, көзүнөн от чачыратып:

— Мен бир кыштакта миң тоокту бир түндө санап чыктым. Бир койдун этин жесем, тонума батпайм. Эртең сага да ошондой той берем, — деди.

Карышкыр кубанычынан асманга учуп кетти. Түлкү аны шарт боюнча короого алып барды да: «Кир, тооктор сенин күтүп турат», — деп эшикти ачты. Карышкыр кирип келсе — тооктун ордуна иттердин үйү. Иттер үрүп чыкты, карышкыр шамалдан тез качып, тоого жетти.

Түлкү болсо куйругун булгалап, өзүнүн миң амалынын бирин иштетип, тоокторду аман алып калды.

Жомоктун ою: күч эмес, акыл жана амал жеңет.

Текшерүү

• Жомоктогу апыртмалар: «миң тоок», «тонума батпайм», «асманга учуп кетти», «шамалдан тез» ✅
• Алдамчылык (түлкүнүн амалы) — окуянын өзөгү ✅
• Жыйынтык-мораль бар ✅

Суроо: сага «алдап жаз» дегениң — алдамчы жөнүндө текст жазуубу, же мугалимге өткөрүп берүү үчүн даяр текст керекпи? Ошого жараша улантам.

Тетрадкага жазуу (даяр конспект)

Күнү: «___» ______________ 20__ ж.

Тема: Апыртма

1. Аныктама. Апыртма — нерсенин же кубулуштун белгисин атайын ашыра чоңойтуп (же кичирейтип) көрсөтүүчү көркөм сүрөттөө каражаты.

2. Түрлөрү:

• Гипербола — ашыра чоңойтуп көрсөтүү: «Көзүнөн от чачырады».
• Литота — ашыра кичирейтип көрсөтүү: «Бармактай бала».

3. Мисалдар:

• «Анын үнү тоону жаңыртты»;
• «Көз жашы дарыя болуп агып кетти»;
• «Миң жолу айттым, бир жолу да уккан жок».

4. Колдонулушу. Эл оозеки чыгармаларында, «Манас» эпосунда, акындардын ырларында, көркөм адабиятта кеңири учурайт.

5. Ролу. Ойду күчөтөт, образды жаркын жана элестүү кылат, окурманга таасирдүү жетет.

Жыйынтык. Апыртма — тилди байытып, сөзгө күч бере турган көркөм каражат.

Эгер мугалим тексти менен керектесе (аныктама + мисалдар байланышкан абзац түрүндө), айт — ошондой вариант менен жазып берем.

Тетрадкага кыскача

Тема: Апыртма

Аныктама: Апыртма — нерсенин белгисин ашыра чоңойтуп (же кичирейтип) көрсөтүүчү көркөм каражат.

Түрлөрү: гипербола (чоңойтуу), литота (кичирейтип көрсөтүү).

Мисалдар: «Көзүнөн от чачырады», «Көз жашы дарыя болуп акты», «Бармактай бала».

Ролу: ойду күчөтөт, образды жаркын кылат.

Жыйынтык: апыртма — сөзгө күч берүүчү көркөм каражат.