Жинақтау, қолдану, баға беру тапсырмаларды орындашы
Тапсырманың нақты мәтіні (немесе суреті) жетіспейді. «Жинақтау, қолдану, баға беру» деңгейлеріндегі сұрақтар мен тақырыпты жіберіңіз — мен қысқа жауап беріп, әр қадамды түсіндіріп, нәтижені тексеремін.
Обсуждение
6 сообщенийМіне
Суретте тек «Айналайын, Ақ Жайық» өлеңінің мәтіні, «Сөзмаржан» және «Бағалы дерек» бөліктері көрінеді. Ал «Жинақтау, қолдану, баға беру» деңгейлеріндегі нақты сұрақтар мен тапсырмалар түспей қалған.
Сол сұрақтарды мәтінмен жазып жібересіз бе немесе тапсырмалар тұрған бетті суретке түсіріңіз? Сонда әр деңгейге дұрыс әрі түсінікті жауап дайындаймын.
.МІНЕ ТАПСЫРМА,ӨЛЕҢІ
Жинақтау
1. Толғаудағы тақырып пен идея
- Тақырыбы: Ақ Жайық өзенінің кеңдігі, сұлу табиғаты және оның халық өміріндегі орны.
- Идеясы: Туған жердің табиғатын аялау, еркін өмірді мадақтау, патриоттық сезім. Ақын Ақ Жайықты халықтың тіршілік көзі, еркіндіктің символы ретінде суреттейді.
2. Ақ Жайық пен қазіргі Жайықты салыстыру
| Жырау толғауындағы Ақ Жайық | Қазіргі Жайық | |
|---|---|---|
| Бейнесі | «Айдын көлдей шалқыған», «аққу қаздай қалқыған» — мол сулы, кең, таза | Су деңгейі төмендеген, кей жерлерде саяздану бар |
| Табиғаты | Аққу-қаздар мекендейтін таза табиғат | Ластану, балық қорының азаюы сияқты экологиялық мәселелер |
| Маңызы | Халықтың тіршілік көзі, еркін өмір символы | Халық үшін әлі де құнды, тарихи-мәдени маңызы зор |
Ұқсастығы: екі кезеңде де Жайық — халық өмірімен тығыз байланысты өзен.
Айырмашылығы: бұрын табиғат таза, су мол болған; қазір адамның әсерінен өзеннің табиғи күйі өзгерген.
5. Толғау мазмұнын тірек сызба арқылы көрсету
«Айналайын, Ақ Жайық» толғауы
|
┌─────────┼─────────┐
| | |
1) Табиғат 2) Халық 3) Ақын
суреті өмірі сезімі
| | |
• кеңдігі • ат үстіндегі • туған жерге
• айдын жігіттер сүйіспеншілік
көлдей • ақ шатыр • мадақтау
шалқуы • шабыс • патриоттық
• аққу-қаздар • еркін тіршілік
Қолдану
Мәтіндегі көркем суреттерді талдау:
- «Айдын көлдей шалқыған» — теңеу: өзеннің кеңдігі мен молдығын көлге теңейді.
- «Аққу қаздай қалқыған» — теңеу: өзен бетіндегі толқындарды аққуға балайды.
- «Ақ шатыр тігіп қалқыған» — метафора: халықтың еркін өмірін, шатырлардың ақтығын бейнелейді.
- «Ат құйрығын түйістіріп, ақ боз атпен шабысқан» — эпикалық сурет: жігіттердің ерлігін, шабысын көрсетеді.
Баға беру
Диалог (үлгі):
— Сәлем! «Айналайын, Ақ Жайық» толғауын оқыдың ба?
— Иә, оқыдым. Онда Ақ Жайықтың сұлулығы мен еркін ағысы суреттелген.
— Маған ақынның туған жерге деген сүйіспеншілігі қатты ұнады. Ал саған?
— Маған да. Әсіресе «айдын көлдей шалқыған» деген жолдар өзеннің кеңдігін керемет жеткізеді.
— Қазіргі Жайық та сондай ма?
— Жоқ, қазір өзеннің экологиясы нашарлап барады. Сондықтан біз табиғатты қорғауымыз керек.
— Дұрыс айтасың. Толғау бізді туған жерді аялауға шақырады.
Доспамбет жыраудың толғаулары туралы диалог:
— Доспамбет жыраудың толғаулары қандай тақырыпта жазылған?
— Оның толғауларында ерлік, Отанға деген сүйіспеншілік, өмірдің мәні туралы ойлар бар.
— Иә, ол әскери қолбасшы болған, сондықтан ерлік тақырыбы басым.
— Дұрыс. «Айналайын, Ақ Жайық» толғауында да туған жердің сұлулығы мен еркіндігі мадақталады.
Түсіндірме: Жинақтау деңгейінде мәтіннен ақпаратты жинақтап, қорытынды жасайсың; Қолдану деңгейінде алған білімді схема немесе талдау түрінде қолданасың; Баға беру деңгейінде өз көзқарасыңды дәлелдеп, диалог құрасың.
Егер «Қолдану» тапсырмасының мәтіні басқаша болса, суретін жақынырақ түсіріп жіберіңіз — нақтылаймын.
Дұрыс емес қой
Иә, алдыңғы жауабым дұрыс болмады — мен толғаудың мазмұнын басқа жырмен шатастырып, табиғатты суреттейтін өлең деп түсіндіріппін. Кешіріңіз, түзетейін.
Бұл — Доспамбет жыраудың «Айналайын, Ақ Жайық» толғауы. Онда табиғат емес, өткен батырлық дәуір, еркін өмір және жастық шақ сағынышпен суреттеледі: «күн қайда?!» деген риторикалық сұрақ 10 рет қайталанады.
Жинақтау
| Талдау | Мазмұны |
|---|---|
| Тақырыбы | Өткен дәуренді, батырлық өмір мен еркіндікті сағыну; туған жер — Ақ Жайыққа деген аңсарын жеткізу. |
| Идеясы | Өмірдің өтпелілігі, еркін де батырлық өмірдің қадірін ұғу, ұрпаққа сол дәстүрді үлгі ету. |
| Кейіпкер | Лирикалық қаһарман — жыраудың өзі, өткенді аңсаушы. |
| Композиция | «…күн қайда?!» деген қайталау-шеңбер; әр шумақта бір сурет (орда, етік, кіреуке, ат, балта, найза, садақ, би, қымыз). |
Тірек сызба:
«Айналайын, Ақ Жайық» (Доспамбет жырау)
«...күн қайда?!» — сағыныш
┌──────────┼──────────┐
Ерлік дәуірі Еркін өмір Өткен шақ
балта, найза, боз орда, жастық,
кіреуке, садақ Еділ, қымыз бозбала
Қолдану
Көркемдегіш құралдарды талдау:
| Құрал | Мысал | Мағынасы |
|---|---|---|
| Риторикалық сұрақ, қайталау | «…күн қайда?!» | өткен күнге деген мұң мен сағыныш |
| Эпитет | «боз орда», «ақ найза», «қара саба» | бейнені нақтылайды |
| Гипербола | «алты құлаш ақ найза» | батырлық күш-қуатты дәріптеу |
| Теңеу | «Кетбұғадай билер» | дана бидің беделін көрсету |
| Дыбыс бейнелеу | «Күмбір, күмбір кісінетіп» | ат дүбірін естірту |
| Символ | «Ақ Жайық» | туған жер, еркіндік |
Сөзмаржан: күдері — жұмсақ былғары; кіреуке — сауыт; күрен — қоңыр ат; сайгез — садақ оғы; қара саба — қымыз құятын тері ыдыс; бозбала — жас жігіт.
Баға беру
Менің бағам: толғау мұңды болғанымен, өткен батырлық пен еркіндікті ұлықтайды, сондықтан оның тәрбиелік мәні зор. Жырау өткенді жоқтап қана қоймай, ұрпаққа сол дәстүрді ұмытпауға шақырады.
Диалог (үлгі):
— Сәлем! «Айналайын, Ақ Жайық» толғауын оқыдың ба? — Иә. Жырау өткен күндерді сағынып, «күн қайда?!» деп қайталайды. — Онда не туралы айтылған? — Батырлық өмір туралы: боз орда, кіреуке сауыт, алты құлаш найза, Еділ бойында қымыз ішкен күндер. — Сонда жыр мұңды ма? — Иә, өткен күн қайта оралмайтынына өкініш бар. Бірақ ол ұрпақты сол дәстүрді ұлықтауға шақырады.
Оқулықтағы нақты сұрақтар басқаша тұрса, сол беттің суретін жіберіңіз — дәл сол сұрақтарға жауап беремін.
