Біз тәуелсіздікке аңсап, зарығып жеттік. Енді сол тәуел- сіздіктің қасиетті белгілерін де ерекше қадірлеуіміз, қастер- леуіміз керек... Елдігіміздің сыналатын бір тұсы – осы.…
Біз тәуелсіздікке аңсап, зарығып жеттік. Енді сол тәуел- сіздіктің қасиетті белгілерін де ерекше қадірлеуіміз, қастер- леуіміз керек... Елдігіміздің сыналатын бір тұсы – осы. Синтаксиздік талдау жаса
Қысқаша жауап
Біз тәуелсіздікке аңсап, зарығып жеттік.
- Сөйлем түрі: хабарлы, жай, жайылма, толымды, екі құрамды.
- Бастауыш: біз.
- Баяндауыш: жеттік.
- Толықтауыш: тәуелсіздікке (жанама толықтауыш, барыс септік).
- Пысықтауыш: аңсап, зарығып (біртектес қимыл-сын пысықтауыштары).
Енді сол тәуелсіздіктің қасиетті белгілерін де ерекше қадірлеуіміз, қастерлеуіміз керек...
- Сөйлем түрі: хабарлы, жай, жайылма, толымды, екі құрамды.
- Бастауыш: қадірлеуіміз, қастерлеуіміз (біртектес, тұйық етістіктен жасалған).
- Баяндауыш: керек (модаль сөз).
- Толықтауыш: белгілерін (тура толықтауыш, табыс септік).
- Анықтауыштар: сол, тәуелсіздіктің, қасиетті.
- Пысықтауыштар: енді (мезгіл), ерекше (қимыл-сын).
- де — демеулік шылау, сөйлем мүшесі емес.
- Ескерту: кейбір оқулықтарда «қадірлеуіміз ... керек» тіркесі күрделі баяндауыш деп те қаралады. Мектеп талдауында көбінесе «керек» — баяндауыш, ал тұйық етістікті сөз — бастауыш.
Елдігіміздің сыналатын бір тұсы – осы.
- Сөйлем түрі: хабарлы, жай, жайылма, толымды, екі құрамды.
- Бастауыш: тұсы (тіркес құрамында: елдігіміздің сыналатын бір тұсы).
- Баяндауыш: осы.
- Анықтауыштар: елдігіміздің, сыналатын, бір.
- Бастауыш та, баяндауыш та есім сөздерден болғандықтан, арасына тире қойылады.
Қалай талдау керек (қадамдар):
- Сөйлемнің мақсатына қарай түрін анықта: хабарлы / сұраулы / лепті.
- Құрылысын анықта: жай / құрмалас.
- Бастауышты тап: кім? не? кімдер? нелер?
- Баяндауышты тап: не істеді? қандай? не?
- Қалған мүшелерді сұрақ арқылы ажырат:
- анықтауыш — қандай? қай? кімнің? недің?
- толықтауыш — кімге? нені? кімнен? немен?
- пысықтауыш — қашан? қайда? қалай? неге?
- Шылауларды (де, да, та, те) сөйлем мүшесі деп санама.
Тексеру: Бірінші сөйлемде «біз» — бастауыш, «жеттік» — баяндауыш; олар мағыналық және грамматикалық жағынан сәйкеседі. Екінші сөйлемде «белгілерін» сөзі «қадірлеуіміз, қастерлеуіміз» бастауыштарына тәуелді толықтауыш. Үшінші сөйлемде тире бастауыш пен баяндауыштың арасында дұрыс қойылған.
Обсуждение
2 сообщенияБолшы тез
1-сөйлем: «Біз тәуелсіздікке аңсап, зарығып жеттік.»
Талдау тәртібі бойынша:
- Мақсатына қарай: хабарлы (лепті емес)
- Құрылысына қарай: жай сөйлем, екі құрамды, толымды
Сөйлем мүшелері:
| Сөз | Мүше | Дәлелдеу |
|---|---|---|
| біз | бастауыш | жіктеу есімдігі, атау септік, «кім?» сұрағына жауап береді |
| тәуелсіздікке | жанама толықтауыш | барыс септік, «жету» етістігіне тәуелді («неге жеттік?») |
| аңсап, зарығып | біркелкі пысықтауыштар | көсемше тұлғасы, «қалай жеттік?» — амал-тәсіл мәні |
| жеттік | жай етістік баяндауыш | жіктік жалғауы (I жақ, көпше) |
Схема: [біз] — [жеттік], тәуелсіздікке ← жеттік, аңсап-зарығып → жеттік.
2-сөйлем: «Енді сол тәуелсіздіктің қасиетті белгілерін де ерекше қадірлеуіміз, қастерлеуіміз керек.»
- Мақсатына қарай: хабарлы
- Құрылысына қарай: жай сөйлем, екі құрамды
Сөйлем мүшелері:
| Сөз | Мүше | Дәлелдеу |
|---|---|---|
| қадірлеуіміз, қастерлеуіміз | біркелкі бастауыштар | тұйық етістік (-у) + тәуелдік жалғауы (-іміз), «не істеуіміз керек?» |
| керек | құрамды баяндауыш | модальдық сөз, бастауышпен бірге аналитикалық баяндауыш жасайды |
| енді | мезгіл пысықтауышы | «қашан?» |
| ерекше | амал-тәсіл пысықтауышы | «қалай қадірлеуіміз керек?» |
| сол, қасиетті | анықтауыштар | «қандай белгілерін?» |
| тәуелсіздіктің | меншікті анықтауыш | ілік септік, «ненің белгілерін?» |
| белгілерін | тура толықтауыш | табыс септік, «нені қадірлеуіміз керек?» |
| де | демеулік шылау | сөйлем мүшесі емес, «белгілерді де» деген қосымша мән береді |
Схема: [қадірлеуіміз, қастерлеуіміз] — [керек], белгілерін ← қадірлеу.
3-сөйлем: «Елдігіміздің сыналатын бір тұсы – осы.»
- Мақсатына қарай: хабарлы
- Құрылысына қарай: жай сөйлем, екі құрамды
Сөйлем мүшелері:
| Сөз | Мүше | Дәлелдеу |
|---|---|---|
| тұсы (бір тұсы) | бастауыш | зат есім, тәуелдік жалғауы, «не?» |
| осы | есімдік баяндауыш | сілтеу есімдігі баяндауыш қызметінде, «не? / қандай?» |
| елдігіміздің | меншікті анықтауыш | ілік септік, «ненің тұсы?» |
| сыналатын | анықтауыш | есімше, «қандай тұсы?» |
| бір | анықтауыш | «қанша/қандай тұсы?» — санын, белгісін нақтылайды |
Схема: [тұсы] — [осы].
Кеңес: синтаксистік талдауды әрқашан баяндауышты табудан баста — ол сөйлемнің «тірегі». Сосын «кім? не?» сұрағымен бастауышты, қалған сөздерге сұрақ қою арқылы тұрлаусыз мүшелерді табасың. Осылай кез келген сөйлемді өз бетіңше талдай аласың.
