үй- бүлөм биздин үй-бүлө 7 адамдан турат. Биз 5 бир тууганбыз. эң улуусу менмин.

Оңдолгон текст:

Үй-бүлөм

Биздин үй-бүлөбүз жети адамдан турат. Биз беш бир тууганбыз. Эң улуусу — менмин.

Эмне оңдолду жана эмне үчүн:

1. «үй- бүлөм» → «Үй-бүлөм». Дефистен кийин боштук коюлбайт, ал эми заголовок/сүйлөм башы баш тамга менен жазылат.
2. «биздин үй-бүлө» → «биздин үй-бүлөбүз». Ээлик маанисинде зат атоочко тиешелүү жак мучосу уланат: биздин үй-бүлөбүз, менин үй-бүлөм, сиздин үй-бүлөңүз.
3. «7» → «жети», «5» → «беш». Текст ичиндеги кичине сандарды сөз менен жазуу окууга ыңгайлуу жана тексттик нормага туура келет. (Эгер талап «сан менен жаз» десе, анда сандар калат, бирок калган оңдоолор күчүндө.)
4. «эң улуусу менмин» → «Эң улуусу — менмин». Ээ менен баяндоочтун ортосунда сызыкча коюлат. Же болбосо бирдей туура вариант: «Мен үй-бүлөдө эң улуусумун» — мында сүйлөм табигыйраак угулат.
5. Сүйлөм баштары баш тамга менен: Биздин…, Биз…, Эң….

Эскертүү: «Биз беш бир тууганбыз» деген сүйлөм грамматикалык жактан туура, бирок сүйлөө тилинде көбүрөөк «Биз бешөөбүз — баарыбыз бир тууганбыз» деп айтылат. Кайсынысы керек болсо, ошону тандап ал.

Кыска жооп: текстти толуктоо үчүн 5–6 тема бар. Ар бир блоктон 1–2 сүйлөм алып, өзүңө тиешелүүсүн танда.

1. Ата-энең жөнүндө

• «Атамдын аты — Асан, ал куруучу болуп иштейт.»
• «Апам мектепте мугалим болуп иштейт.»
• «Ата-энем экөө тең эртең менен эрте турушат.»

Эреже: кесипти «… болуп иштейт» деп беребиз. Ээлик: атам, апам.

2. Бир туугандарың жөнүндө

• «Менден кичине төрт бир тууганым бар.»
• «Эң кичүүсү биринчи класста окуйт.»
• «Айбек мектепте жакшы окуйт, ал эми Айжан сүрөт тартканды жакшы көрөт.»

Эреже: «бар» менен «жок» — эң оңой конструкция: … бир тууганым бар.

3. Өзүң жөнүндө

• «Мен …-класста окуймун.»
• «Менин сүйүктүү сабагым — математика.»
• «Бош убактымда футбол ойнойм жана китеп окуйм.»

Эскертүү: сабак + -ым → сабагым (к → г болуп өзгөрөт). Ушундай эле: кулак → кулагым, балык → балыгым.

4. Үй иштери

• «Мен кичине бир туугандарыма карайм.»
• «Биз үйдөгү иштерди бөлүшөбүз: мен идиш жууйм, бөлмөмдү жыйнаймын.»
• «Мен апама тамак жасоого жардам берем.»

5. Чоң ата, чоң эне, туугандар

• «Чоң атам менен чоң энем айылда жашашат.»
• «Биз аларга жайында барып турабыз.»

6. Салт жана маанай

• «Үй-бүлөбүз менен майрамдарды чогуу белгилейбиз.»
• «Жекшемби күнү чоң үстөлдө чогуу тамактанабыз.»
• «Биздин үй-бүлөбүз татуу, мен аларды жакшы көрөм.»

Сүйлөм түзүүнүн 3 калыбы (принцип)

1. Ким? + эмне кылат? — баяндоочко жак мучосу уланат: Мен оку*ймун → Биз окуйбуз → Алар окушат*.
2. Кимдин? + эмнеси? — ээлик: атамдын, үй-бүлөбүз.
3. Кимге? / Кимде? / Кимден? — жөндөмөлөр: мектеп*ке барам*, айыл*да жашайт*, мен*ден кичине*.

Байланыш сөздөр — сүйлөмдөрдү бош койбой туташтырат: андан сырткары, ошондой эле, бирок, ошондуктан. Алар текстти «тизмеден» чыныгы текстке айлантат.

Канча сүйлөм жазышың керек — 5пи, 10бу? Ошого жараша так план түзүп берейин.

Лекциянын кыскача конспектиси

Тема: Сабакка үйрөтүүнүн системасы (даярдоо мезгили).

1. Даярдоо мезгили жөнүндө жалпы маалымат

• Алиппеге чейинки даярдоо мезгили болжол менен 1 ай жүргүзүлөт.
• Бул мезгилде окууга жана жазууга даярдоо, ошондой эле анализ-синтез методун колдонуу жумуштары жүрөт.
• Мугалим балдар менен таанышып, алардын билим деңгээлин, кептик өнүгүүсүн байкайт.
• Балдарга жомок окуп берүү, анын мазмунун сүйлөп берүү көнүгүүлөрү өткөрүлөт.

2. Даярдоо мезгилинин негизги милдеттери

• окуу ишмердүүлүгүнө көнүктүрүү;
• мектептин тартибине үйрөтүү;
• кептеги тыбыштарды анализдөөгө үйрөтүү;
• окууга жана жазууга даярдоо;
• байланыштуу кепти жана сөз байлыгын өнүктүрүү;
• аңгеме жана сүйлөм түзүүгө көнүктүрүү.

3. Даярдоо мезгилинин эки баскычы 1-баскыч:

• кеп, сүйлөм, сөз, муун, басым, тыбыш, үндүү жана үнсүз тыбыштар, тамгалар менен таанышуу;
• аларды бири-бирине салыштыруу;
• сөз жана муун моделдерин түзүүнү баштоо.

2-баскыч:

• «Алиппе» китеби менен таанышуу;
• андагы материалдарды анализдеп-синтездөө;
• колду жазууга машыктыруучу көнүгүүлөр;
• сюжеттүү сүрөттөр менен иштөө;
• тамгалардын белгилери боюнча жазууга үйрөнүү.

4. «Алиппе» китебинин тематикалык мазмуну

• Кеп (оозеки жана жазуу).
• Сүйлөм. Сөз. Сөз жана сүйлөм.
• Муун. Басым.
• Кеп жана тыбыш.
• Үндүү жана үнсүз тамгалар.
• Ар бир бөлүмдүн аягында кайталоо; ар бир жуманын аягында 17–18 мүнөттүк класстан тышкаркы окуу жүргүзүлөт.

5. Жазууга үйрөтүү

• партада туура отуруу эрежелери;
• жазуу куралдары: карандаш, калем сап, дептер;
• колду жана манжаларды көнүктүрүүчү көнүгүүлөр;
• көз өлчөмүн болжолдоо;
• геометриялык фигураларды, жемиштерди, жаныбарларды, гүлдөрдү жана дептердин сызыктарын пайдаланып ийрекчелер менен дугаларды сызуу;
• тамга элементтерин жаздыруу: тик таякча, оңго жана солго имерилген таякчалар, кыл сызыктар, овал, узун таякча;
• «Алиппе-дептер» менен таанышуу: сызыктардын ортосундагы аралык, түз жана кыйыр сызыктар, жарым овалдар.

6. Даярдоо мезгилиндеги жумуш түрлөрү

• Кеп жана сүйлөм: сюжеттүү сүрөттөр боюнча «Бул ким?», «Бул эмне?» суроолоруна жооп берүү, сүйлөм түзүү, сүрөттөгү сүйлөмдөрдү эстеп калуу.
• Сөз: сөз байлыгын активдештирүү; тематикалык топторго бөлүү (окуу куралдары, оюнчуктар, элдик аспаптар, гүлдөр, козу карындар, канаттуулар, жашылча-жемиштер, кийим-кече, идиш-аяк ж.б.).
• Угуу: тыбыштарды угуу, айырмалоо жана салыштыруу; мугалимдин так дикциясы, сөздү муунга бөлүп айтуусу маанилүү.
• Сүйлөө: эки этапта жүрөт:
  1. маек кеби — мугалим менен окуучунун ортосунда;
  2. монологдук кеп — окуучу өз алдынча ой жүгүртүп, көргөн-укканын айтып берет.
• Окуу: мугалим көркөм чыгарманы окуп берет, андан кийин аңгемелешет; ырларды окуу, жомокторду сахналаштыруу.
• Грамматика жана фонетика: кептен сүйлөмдү, сүйлөмдөн сөздү бөлүү; сөздү муунга, муунду басым аркылуу ажыратуу; тыбыштарды бөлүү; сөздөгү биринчи тыбышты аныктоо; муундагы тыбыштардын санын аныктоо; үндүү жана үнсүз тыбыштарды айырмалоо.
• Оюн элементтери: табышмактын жообун табуу, жомок айтып берүү жана сахналаштыруу, жомоктун сюжети боюнча сүрөт тартуу, аңгеме айтуу, ырды жатка айтуу.

7. Мугалимдин милдеттери

1. Балдардын мектепке даярдыгын анализдөө: жалпы жана кептик өнүгүүсү, окуу ишмердүүлүгүнө көнүгүү жана машыгуу абалы.
2. Окууга болгон кызыгуусунун өнүгүү деңгээлин аныктоо.
3. Фонетикалык угуусунун тактыгын байкоо.
4. Кебинин байлыгын тактоо, тазалыгын талдоо.
5. Оюн түшүндүрүп айтуу, көргөнүн жана укканын сүйлөп берүү абалын аныктоо.
6. Көрүү, угуу жана эске тутуу жөндөмүн талдоо.
7. Колдун жазуу ишмердүүлүгүнө даярдыгын текшерүү.

Негизги жыйынтык Даярдоо мезгили — алиппеге чейинки бир айлык этап. Анын негизги багыты: балдарды мектепке көнүктүрүү, кепти өнүктүрүү, окууга жана жазууга даярдоо. Иштин негизги ыкмасы — анализ-синтез, оюн элементтери жана практикалык көнүгүүлөр.

Конспекттин түзүлүшү: «максат → милдеттер → баскычтар → иш түрлөрү → мугалимдин милдеттери». Ушундай тартип менен материалды эстеп калуу оңой.