Кыскача жооп — 10 реакция
- Биригүү: \(2H_{2} + O_{2} \rightarrow 2H_{2}O\)
- Ажыроо (катализатор MnO₂): \(2H_{2}O_{2} \rightarrow 2H_{2}O + O_{2}\uparrow\)
- Күйүү: \(CH_{4} + 2O_{2} \rightarrow CO_{2} + 2H_{2}O\)
- Орун алмашуу (металл + кислота): \(Zn + 2HCl \rightarrow ZnCl_{2} + H_{2}\uparrow\)
- Орун алмашуу (металл + туз): \(Fe + CuSO_{4} \rightarrow FeSO_{4} + Cu\)
- Нейтралдашуу: \(NaOH + HCl \rightarrow NaCl + H_{2}O\)
- Алмашуу (чөкмө): \(Na_{2}SO_{4} + BaCl_{2} \rightarrow BaSO_{4}\downarrow + 2NaCl\)
- Оксид + кислота: \(CuO + 2HCl \rightarrow CuCl_{2} + H_{2}O\)
- Термикалык ажыроо: \(CaCO_{3} \xrightarrow{t^\circ} CaO + CO_{2}\uparrow\)
- Металл + суу: \(2Na + 2H_{2}O \rightarrow 2NaOH + H_{2}\uparrow\)
Принцип: эки кадам
1-кадам. Реакциянын тибин аныкта. Төрт негизги схема бар:
- биригүү: \(A + B \rightarrow AB\)
- ажыроо: \(AB \rightarrow A + B\)
- орун алмашуу: \(A + BC \rightarrow AC + B\) (активдүү металл пассивдүүсүн сүрүп чыгарат)
- алмашуу: \(AB + CD \rightarrow AD + CB\) (эки тарап тең иондорун алмашат)
2-кадам. Теңдештир. Массанын сакталуу закону боюнча ар бир элементтин атомдордун саны сол жана оң жагында бирдей болушу керек.
Мисал — метандын күйүшү:
\[ CH_{4} + O_{2} \rightarrow CO_{2} + H_{2}O \]
- C: солдо 1, оңдо 1 — таазираак.
- H: солдо 4, оңдо 2 → суунун алдына 2 коёбуз: \(2H_{2}O\).
- O: оңдо \(2 + 2 = 4\) → сол жакта \(2O_{2}\).
Натыйжа: \(CH_{4} + 2O_{2} \rightarrow CO_{2} + 2H_{2}O\).
Текшерүү
Ар бир теңдемени атомдорду санап текшерсе болот, мисалы №4: Zn — 1 = 1, H — 2 = 2, Cl — 2 = 2. №7: Na — 2 = 2, S — 1 = 1, Ba — 1 = 1, Cl — 2 = 2. Баары тең.
Эскертүү: \( \uparrow \) — газ, \( \downarrow \) — чөкмө; \(t^\circ\) — жылытуу шарты.