казакша
Сверь числа и знаки с фото.
Берілген тапсырмаларды орындаңдар. 1-тапсырма. «Кенесары – Наурызбай» дастанының сюжеттік-композициялық желісіне талдау жаса. Өз пікіріңді үшінші жақтан келтіре отырып дәлелде.
[Кесте: екі баған — «Сюжеттік-композициялық желі» және «Үшінші жақтан дәлелдеу». Бірінші бағандағы жолдар: «Оқиғаның басталуы», «Байланыс», «Дамуы», «Шиеленісуі», «Шарықтау шегі», «Шешімі», «Оқиғаның аяқталуы». Екінші бағандағы ұяшықтар бос.]
Қысқа жауап: Кестені «Кенесары – Наурызбай» дастанының сюжетін композициялық кезеңдерге бөліп, әр кезеңге мәтіннен нақты эпизодты дәлел етіп жазу арқылы толтырасыз. Дәлел үшінші жақтан беріледі: «дастанда», «автор», «Кенесары», «Наурызбай», «олар».
Кілт қадамдар:
- Оқиға желісін реттеңіз. Дастанды оқып, оқиғаларды ретімен белгілеңіз: басталуы → байланыс → дамуы → шиеленісуі → шарықтау шегі → шешімі → аяқталуы.
- Кезеңдерді ажыратыңыз. «Оқиғаның басталуы» — кіріспе, орта мен қаһармандарды таныстыру. «Байланыс» — негізгі қақтығыстың туындауы. «Шиеліну» — қақтығыстың күшейе түсуі. «Шарықтау шегі» — ең ширыққан сәт. «Шешімі» — қақтығыстың шешілуі. «Аяқталуы» — соңғы көрініс, авторлық түйін.
- Үшінші жақтан жазыңыз. «Менің ойымша» дегеннен аулақ болып, «Дастанда ... суреттеледі», «Автор ... арқылы көрсетеді», «Кенесарының ... әрекеті ... екенін дәлелдейді» деп жазыңыз.
- Дәлелді нақтылаңыз. Әр ұяшықта қай эпизод, қай сәт туралы айтылып тұрғанын көрсетіңіз. Дәлел — бұл мәтіннен алынған нақты мысал немесе цитата.
Кесте үлгісі (құрылым):
| Сюжеттік-композициялық желі | Үшінші жақтан дәлелдеу: не жазу керек |
|---|---|
| Оқиғаның басталуы | Дастан ... суретінен басталады. Автор ... арқылы ... екенін танытады. |
| Байланыс | ... себеп болады; бұл ... эпизодында көрінеді. |
| Дамуы | Оқиға өрбиді: ... . Автор ... арқылы ... қасиетін ашады. |
| Шиеленісуі | Қақтығыс ушығады: ... . ... эпизоды шиеленісті күшейтеді. |
| Шарықтау шегі | Ең ширыққан сәт — ... . Автор осы жерде ... . |
| Шешімі | ... оқиғаны шешеді; бұл ... . |
| Оқиғаның аяқталуы | Дастан ... көрінісімен аяқталады; автор ... . |
Тексеру: Әр жолда кезең атауы, нақты эпизод және оның қандай ойды дәлелдейтіні болуы керек. Оқиғалар реті бұзылмауы тиіс. «Мен» деген сөз қолданылмай, тек үшінші жақтан жазылуы керек. Шиеліну мен шарықтау шегін шатастырмаңыз: шиеленісу — қақтығыстың күшеюі, шарықтау шегі — одан кейін шешім басталатын ең жоғарғы нүкте.
Нақты эпизодтарды оқулықтағы мәтіннен алыңыз; бұл үлгі тек құрылымды көрсетеді. Мәтіннен үзінді жіберсеңіз, кестені сол бойынша толық толтырып беремін.
Обсуждение
8 сообщенийжазшы енды тапсврманы
Кестені дастанның сюжеті бойынша толтырдым. Дәлелдер үшінші жақтан берілген.
| Сюжеттік-композициялық желі | Үшінші жақтан дәлелдеу |
|---|---|
| Оқиғаның басталуы | Дастан Кенесарының хан көтеріліп, елді жаудан қорғауға бел буған сәтінен басталады. Автор оның туған жерге деген сүйіспеншілігін алғашқы эпизодтан-ақ көрсетеді. |
| Байланыс | Патша мен Қоқан қысымы күшейіп, Кенесары қарсы күреске шығады. Осы қақтығыс дастанның негізгі оқиға желісін байланыстырады. |
| Дамуы | Кенесары әскерінің жорықтары мен Наурызбайдың батырлығы суреттеледі. Автор Наурызбайдың жекпе-жектердегі ерлігі арқылы оның қайсар мінезін ашады. |
| Шиеленісуі | Күш теңгерімі бұзылып, одақтастар азаяды, шешуші шайқасқа дайындық басталады. Бұл эпизодта жау әскерінің басымдығы мен халықтың ауыр халі көрінеді. |
| Шарықтау шегі | Соңғы шайқас пен батырлардың ерлікпен қаза табуы — дастанның ең ширыққан сәті. Автор осы жерде олардың ел үшін жанын беруге дайын екенін дәлелдейді. |
| Шешімі | Ханның қазасынан кейін күрес тоқтайды, ел басына ауыр күндер туады. Дастан осылайша көтерілістің аяқталғанын көрсетеді. |
| Аяқталуы | Автор ел қамын жеген батырлардың ерлігін ұрпаққа үлгі етіп, дастанды қорытынды оймен аяқтайды. |
Тексеру: әр жолда кезең атауы, нақты эпизод және үшінші жақтан дәлел бар. Егер оқулықтағы үзіндіде оқиға басқаша берілсе, сол жолды мәтіндегі эпизодпен ауыстырыңыз.
үзінді алып жазшы
Нақты сөзбе-сөз үзіндіні оқулықтағы мәтіннен көшіру керек — мен сіздің оқулығыңыздағы дәл мәтінді көрмеймін, сондықтан ойдан құрастырылған дәйексөз бермеймін. Төменде әр кезеңге қай жерден үзінді іздеу керектігі мен үзіндіні қалай рәсімдеу үлгісі берілген.
Үзіндіні дәптерге былай жазасыз:
«...» (Кенесары-Наурызбай дастаны, 12-бет).
Яғни тырнақша, дәйексөз, жақшада дереккөз және беті.
Әр кезең үшін іздеу орны:
| Кезең | Мәтіннен нені іздеу керек | Рәсімдеу үлгісі |
|---|---|---|
| Басталуы | Хан сайлауы, ел қорғауға ант беру, туған жерді суреттеу | «(ел мен жер туралы жолдар)» (дастан, ... б.) |
| Байланыс | Патша/Қоқан қысымы, шақыру, кеңес | «(жау қысымы туралы жолдар)» (... б.) |
| Дамуы | Наурызбайдың жекпе-жегі, ат үстіндегі суреттеу | «(батырлық суреттелген жолдар)» (... б.) |
| Шиеленісуі | Одақтастардың кетуі, азық-түлік тапшылығы, шешуші шайқас алды | «(қиындық туралы жолдар)» (... б.) |
| Шарықтау шегі | Соңғы шайқас, батырлардың қазасы | «(қоштасу/өлім көрінісі)» (... б.) |
| Шешімі | Ханның өлімі, күрестің тоқтауы | «(аяқталу туралы жолдар)» (... б.) |
| Аяқталуы | Жыраудың қорытынды ойы, ұрпаққа өсиет | «(қорытынды жолдар)» (... б.) |
Үлгі (дәйексөзсіз, өз сөзіңмен дәлелдеу):
Дастанда Кенесарының ел қорғауға бел буған сәті суреттеледі: ол халықты жаудан азат етуді мақсат етеді. Бұл — оқиғаның басталуы.
Тексеру: әр үзінді тырнақшаға алынып, беті көрсетілуі керек; үзінді кестенің сол жолындағы кезеңге сәйкес келуі тиіс; өз сөзіңмен түсіндіру үзіндіден кейін жазылады.
Оқулық беттеріндегі мәтінді суретке түсіріп жіберсеңіз, сол жерден нақты үзінділерді таңдап, кестеге дайын түрінде қосып беремін.
іздеп жазшыы үзіндініі
Дәл үзіндіні ойдан жазып бере алмаймын — мен сіздің оқулығыңыздағы мәтінді көріп тұрған жоқпын, ал жалған дәйексөз қою бағаға зиян.
Дастан мәтіні түскен беттің суретін жіберіңіз (немесе мәтінді көшіріп қойыңыз) — сол жерден әр кезеңге сәйкес үзінділерді таңдап, тырнақшамен және бетімен бірге кестеге дайын қылып беремін.
ол өте көп бұл әдебиет 9 сынып
Түсінікті — бүкіл дастанды көшірудің қажеті жоқ. Кестеге 3–4 нақты үзінді жеткілікті, қалған жолдарды өз сөзіңмен дәлелдейсіз. Мұғалім әдетте әр ұяшықта дәйексөз талап етпейді, ең бастысы — кезеңге сәйкес эпизод пен үшінші жақтан түсіндіру.
Не істеу керек:
- Оқулықтан дастанның тек 2–3 бетін алыңыз: басы (Кенесарыны таныстыру), Наурызбайдың жекпе-жегі, соңы (қаза/жоқтау).
- Сол беттердің суретін жіберіңіз — немесе мәтінді көшіріп қойыңыз. Мен олардан кезеңге сай үзінділерді таңдап, тырнақшамен және бетімен рәсімдеп беремін.
- Үзіндіні өзіңіз де таба аласыз — мәтіннен мына сөздерді іздеңіз: «хан», «Наурызбай», «жекпе-жек», «қоштасу», «жоқтау». Сол жолдардың айналасындағы 2–3 сөйлемді көшіріп алыңыз.
Рәсімдеу үлгісі:
«...үзінді мәтіні...» (Нысанбай жырау, «Кенесары–Наурызбай», 45-бет).
Тексеру: үзінді тырнақшада, дереккөз бен беті жақшада, ал оның астында «Бұл — оқиғаның дамуы, өйткені...» деген бір сөйлемді түсіндіру болуы керек.
Электрондық нұсқасы болса, сол жерден де көшіруге болады. Беттің суретін жіберсеңіз, кестені дайын күйінде толтырып беремін.
