Семетейдин образын Талдоо

Кыскача жооп

Семетей — «Манас» трилогиясынын экинчи бөлүгүнүн башкы каарманы, Манастын уулу. Анын образы элдик идеалдагы баатырдын образы: эр жүрөк, адилеттүү, элине жана атасынын элесине берилген, досуна чыккынчылык кылбаган, энесин сыйлаган жигит. Ошол эле учурда Семетей — «атадан уул» идеясынын уландысы: ал Манастын ишин улантып, элди бириктирет.

Талдоо кадамдары (ушинтип жазсаң, толук чыгат)

1. Каармандын орду жана тагдыры Семетей — Манас менен Каныкейдин уулу. Атасы өлгөндөн кийин Каныкей аны менен Алтайга кетип, Чыйырдынын туугандарынын арасында жашайт. Семетей мал багып чоңоёт, өз тегин кийин гана билет. Бул — эпостогу салттуу «баатырдын сыналышы» мотиви.

2. Тышкы келбети Эпосто баатырдын бою, күчү, үнү гипербола менен берилет — ал кадимки адамдын чегинен ашып сүрөттөлөт. Бул анын өзгөчөлүгүн көрсөтүүнүн элдик ыкмасы.

3. Мүнөзү — негизги сапаттар (ар бирин эпизод менен далилде)

• эр жүрөктүүлүк, чечкиндүүлүк — салгылашуулардагы алдыга чыгышы;
• адилеттүүлүк, эл үчүн кам көрүү — Таласка келип элди бириктириши;
• энесин жана атасын сыйлоо — Каныкейге болгон мамилеси;
• досko берилгендик — Кулчоро менен ынтымагы;
• сүйүүгө берилгендик — Айчүрөк менен байланышкан окуялар.

4. Аракеттери (образ аракет аркылуу ачылат) Алтайдан ата журтуна кайтуу → атасынын душмандарынан өч алуу → элди бириктирип, башкаруу → Айчүрөккө үйлөнүү → Кулчоронун өлүмү → өзүнүн трагедиялуу өлүмү (варианттарда ар кандай берилет).

5. Башка каармандар менен мамилеси Каныкей — эне жана акылман кеңешчи; Чыйырды — камкор тарбиячы; Кулчоро — дос; Айчүрөк — сүйүктүү; Канчоро — чыккынчы, карама-каршы каарман. Контраст аркылуу Семетейдин оң сапаттары ачык көрүнөт.

6. Көркөм каражаттар Гипербола, туруктуу эпитеттер, салыштыруу, метафора, сан-символика (40, 9), каармандын өз оозунан айтылган кайрыктар. Аларды «кайсы сапатты күчөтүү үчүн колдонулган» деп байланыштыр.

7. Элдик баа жана идея Семетей аркылуу эл өз кыялын берген: биримдик, тынчтык, ата журтту сүйүү, муундардын уландысы, жакшылык менен жамандыктын күрөшү.

8. Корутунду Семетей — Манастын уландысы, бирок өзүнүн өз алдынча тагдыры бар каарман. Анын образында баатырдык менен катар адамдык сезимдер (эне, дос, сүйүү) күчтүү берилген.

Текшерүү чек-листи

• Ар бир сапат эпизод же цитата менен далилдендиби?
• Салыштыруу барбы (Канчоро, Кулчоро, Манас)?
• Көркөм каражат аталып, эмне үчүн колдонулганы түшүндүрүлдүбү?
• Корутунду өз сөзүң менен жазылдыбы?

Колдонсо боло турган үлгү сүйлөмдөр: «Семетей … катары таанылат», «Бул эпизод … көрсөтөт», «Демек, каармандын … сапаты … аркылуу ачылат».