суроо бер мен атвет беремин

Кыска жооп

Туура жазылышы: «Суроо бер, мен жооп беремин».

«Атвет» деп жазылганы — орус тилиндеги «ответ» сөзүнүн кириллица менен берилиши. Кыргызча «ответ» — жооп, ошондуктан туурасы: мен жооп беремин.

Сөздөрдү талдоо

Негизги түзүлүш: мен + жооп + беремин = «мен жооп берем». Кыргыз тилинде баяндооч сүйлөмдүн аягында турат, жак -мин мүчөсү менен билдирилет.

Ушундай диалогду өзүң түзүп көр

Суроо суроо сөзү менен берилет, жооп ошол эле түзүлүштө болот:

— Сенин атың ким? — Менин атым Азамат. (Как тебя зовут? — Меня зовут Азамат.) — Сен канча жаштасың? — Мен он эки жаштамын. (Сколько тебе лет? — Мне двенадцать.) — Сен кайда окуйсуң? — Мен мектепте окуйм. (Где ты учишься? — Я учусь в школе.)

Текшерүү

Жообуңду үлгүгө салып көр: суроо «Сенин атың ким?» болсо, жооп «Менин атым …» деп түзүлөт — башкача айтканда, суроодогу сөз (атың) 1-жакка өтөт (атым). Эгер мүчө туура алмашкан болсо, жооп туура түзүлгөн.

Тест кыргыз тили боюнча (10 суроо)

Ар бир суроого бир туура жоопту танда. Жоопторду «1-А, 2-Б…» деп жазып жибер — мен текшерип, түшүндүрүп берем.

1. «Суроо бер, мен жооп …» — бош орунга туура мүчөнү танда: А) бересиң Б) беремин В) берет

2. Кыргызча «ответ» деген сөз кайсы? А) суроо Б) жооп В) атвет

3. Сүйлөмдө баяндооч кайда турат? А) башында Б) ортосунда В) аягында

4. «Мен мектепте …» — туура уландысы: А) окуйм Б) окуйсуң В) окуйт

5. «Сенин атың ким?» суроосуна туура жооп: А) Менин атым Азамат. Б) Сенин атың Азамат. В) Атам Азамат.

6. «Сен канча жаштасың?» — «Мен он эки …»: А) жаштасың Б) жаштамын В) жашта

7. бер- этишинин 1-жак, жекелик сандагы формасы: А) берет Б) бересиң В) беремин

8. «Мен» ат атоочусу кайсы жакты билдирет? А) 1-жак Б) 2-жак В) 3-жак

9. «Сен кайда окуйсуң?» суроосуна туура жооп: А) Мен мектепте окуйм. Б) Мен мектепте окуйсуң. В) Сен мектепте окуйсуң.

10. Кыргыз тилинде «я» деген ат атооч: А) сен Б) мен В) ал

Эскертүү

Суроолордо эки негизги эреже текшерилет:

1. Баяндооч сүйлөмдүн аягында турат.
2. Жак мүчөсү ат атоочко дал келиши керек: мен → -мын/-мин, сен → -сың/-сиң, ал → -т.

Жоопторду жибергенде, кайсы суроодо кыйналганыңды да жазсаң болот — ошону өзүнчө түшүндүрүп берем.

Жыйынтык: 10 суроонун 6сы туура

Туура: 1, 2, 4, 5, 6, 9. Ката: 3, 7, 8, 10. Төмөндө ар бирин түшүндүрөм — эрежени түшүнсөң, мындан ары ушундай суроолордун баарын туура жооп кыласың.

3-суроо — туурасы: В) аягында

Кыргыз тилинде сүйлөмдүн тартиби: ээ + толуктооч + баяндооч. Баяндооч ар дайым аягында:

Мен (ээ) мектепте (толуктооч) окуйм (баяндооч).

Орус тилинде баяндооч ортодо турушу мүмкүн, кыргыз тилинде — жок.

7-суроо — туурасы: В) беремин

Бер- этишинин жак боюнча өзгөрүшү:

Сен бересиң деп жазгансың — бул 2-жак (сен), ал эми суроодо 1-жак, жекелик сан суралган.

8-суроо — туурасы: А) 1-жак

«Мен» — 1-жак, жекелик сан. «Жак» деп жазганың толук эмес: жактын номерин көрсөтүү керек эле (1-жак, 2-жак, 3-жак).

10-суроо — туурасы: Б) мен

«Я» = мен. «Сен» = «ты». Бул эки ат атоочту алмаштырып алгансың — кыргызча мен жана сен орусча я жана ты менен дал келет.

Эстеп кал

1. Баяндооч — аягында.
2. Жак мүчөсү ат атоочко дал келишет: мен → -мын/-мин, сен → -сың/-сиң, ал → -т.

Текшерүү

Өзүңдү текшер: «Мен мектепте окуйм» деген сүйлөмдө баяндооч (окуйм) эң аягындабы? Ээ (мен) менен мүчө (-м) дал келип турабы? Эгер ооба болсо — сүйлөм туура түзүлгөн.

Ката кеткен 4 суроону кайра жазсаң, дароо текшерип берем.

Жаңы тест: көптүк сан, жактар, сандар (10 суроо)

Мурунку тесттен айырмасы — бул жолу көптүк мүчөлөрү жана жактардын көптүк формалары текшерилет. Жоопторду «1-А, 2-Б…» деп жибер.

1. «Бала» сөзүнүн көптүк саны: А) балалар Б) балалер В) баладар

2. «Китеп» сөзүнүн көптүк саны: А) китеплер Б) китептер В) китепдар

3. «Үй» сөзүнүн көптүк саны: А) үйлар Б) үйлөр В) үйдөр

4. «Ким?» суроосуна туура жооп: А) мугалим Б) китеп В) мектеп

5. «Эмне?» суроосуна туура жооп: А) мугалим Б) китеп В) окуучу

6. «Мен … барам» — туура уландысы: А) мектепке Б) мектептен В) мектепте

7. «Биз мектепте …» — туура уландысы: А) окуйм Б) окуйбуз В) окуйсуңар

8. «Он беш» деген сан кайсы? А) 15 Б) 51 В) 25

9. «Сиз» ат атоочусу кайсы жакты билдирет? А) 1-жак Б) 2-жак (сылык форма) В) 3-жак

10. «Алар мектепте …» — туура уландысы: А) окуйт Б) окушат В) окуйм

Эстеп кал

Бул тестте үч эреже керек болот:

1. Көптүк мүчө сөздүн акыркы үнүнө жараша болот: -лар/-лер/-лөр же -дар/-дер/-дөр (үндүүлөрдөн кийин л, ундуулардан кийин д).
2. Ким? — жандуу нерсеге, эмне? — жансыз нерсеге суралат.
3. Жак мүчөлөрү: мен → -м/-мын, биз → -к/-буз, сен → -ң, сиз → -ңыз, алар → -шат/-шет.

Текшерүү

Жоопту жазгандан кийин өзүң текшерип көр: көптүк мүчө сөздүн акыркы үнүнө «жарашып» турабы? Эгер кулакка жагымсыз угулса (балалер, китеплер) — демек, мүчө туура эмес тандалган.

Жоопторду жибер — текшерип, ката кеткен жерлерди түшүндүрүп берем.

Жыйынтык: 10 суроонун 7си туура

Туура: 2, 3, 4, 6, 7, 8, 10. Ката: 1, 5, 9. Мурунку тесттен жакшы жыйынтык — бирок эки ката бир эле эрежеден келип чыккан.

1-суроо — туурасы: А) балалар

Көптүк мүчө сөздүн акыркы үндүүсүнө жараша тандалат:

Бала — акыркы үндүү а (жуан), ошондуктан балалар. Балалер деп айтууга болбойт: мүчө сөздүн үндүүлөрү менен коошпойт.

5-суроо — туурасы: Б) китеп

Эмне? — жансыз нерсеге суралат: китеп, мектеп, үй. Ким? — жандуу нерсеге: окуучу, мугалим, бала.

Окуучу — адам, ошондуктан ага ким? суроосу ылайыктуу, эмне? эмес.

9-суроо — туурасы: Б) 2-жак (сылык форма)

Сиз — 2-жактын сылык формасы (орусча «Вы»). Ал 3-жак эмес: сүйлөшүп жаткан адамга кайрылуу бойдон калат, жөн гана урматтоо менен.

Эстеп кал

1. Көптүк мүчө үндүүлөргө коошот: жуан үндүүлөр → -лар, ичке үндүүлөр → -лер/-лөр; акыркы үнсүз п, к, т болсо → -тер/-тар (китептер).
2. Ким? — жандуу, эмне? — жансыз.
3. Сиз — 2-жактын сылык формасы.

Текшерүү

Өзүң текшерип көр: бала + -лар деп койгондо эки сөздүн тең үндүүлөрү жуанбы? Китеп + -тер — акыркы үн п үнсүзбү? Эгер экөө тең ооба болсо, мүчө туура тандалган.

Көптүк мүчө боюнча дагы 5 сөз жазып көр (мектеп, үй, окуучу, суроо, жооп) — текшерип берем.

Кыска жооп

Ооба, «балалар» казакчага окшош — себеби казак жана кыргыз тилдеринде көптүк мүчө бирдей уңгудан келет: -лар/-лер. Бирок бул сөз кыргызча да туура: бала + -лар = балалар. Демек сен кыргызча туура айткансың, ката кеткен жок.

Эмне үчүн окшош

Кыргыз жана казак тилдери — бир үй-бүлөдөгү (түрк) тилдер, ошондуктан көптүк мүчөлөрү дал келет. Айырма сөздүн өзүндө жана үндүүлөрдүн коошушунда:

Көрүнүп тургандай, балалар эки тилде тең бирдей — бул окшоштук, ката эмес.

Кыргызча көптүк мүчөнүн эрежеси

1. Акыркы үндүү жуан болсо (а, ы, о, у) → -лар: бала*лар, кыздар* (үнсүздөн кийин -дар).
2. Акыркы үндүү ичке болсо (э, и, ө, ү) → -лер/-лөр: үй*лөр, энелер*.
3. Акыркы үн үнсүз болсо → -дар/-дер/-дор/-дөр же -тар/-тер/-тор/-төр: китеп*тер, кыздар*.

Текшерүү

Өзүң текшер: бала деген сөздүн акыркы үндүүсү а — жуанбы? Ооба. Демек мүчө -лар болушу керек. Балалар — туура. Эгер акыркы үндүү ичке болсо (эне), анда энелер деп жазмакпыз.

Кийинки жолу ушундай эле 5 сөздү көптүккө коюп көр (мектеп, үй, окуучу, суроо, кыз) — текшерип берем.