Жоомарт Бокомбаевдин ажал менен ар намыс поэмасына бил баян жазып бер
Кыска жооп
«Ажал менен ар намыс» — Жоомарт Бөкөнбаевдин адамдын акыркы тандоосу тууралуу философиялык поэмасы. Негизги идеясы: адам үчүн эң кымбат нерсе — өмүр эмес, ар-намыс; намысын сактаган адам өлүмдөн бийик болуп чыгат.
Билдирүү (үлгү катары)
Жоомарт Бөкөнбаевдин «Ажал менен ар намыс» поэмасы — кишинин эң оор сыноосу, өлүм алдындагы тандоосу тууралуу чыгарма. Поэмада эки түшүнүк — Ажал жана Ар-намыс — бетме-бет келип, адам жашоосунун маанисин чечүүчү талаштын предметине айланат. Ажал — баары бир жеңип кетүүчү табигый күч: ал коркунуч, үмүтсүздүк, акыркы чекит катары көрүнөт. Ал эми ар-намыс — адамдын өзүнө, элине, акыйкатка берилгендигинин өлчөмү.
Поэманын борборунда турган каарман бул сыноодон намысын жоготпой өтөт: өмүрүн узартуу үчүн принциптеринен баш тартпайт, тескерисинче, акыркы деминде да адамдык кадырын сактап калат. Акын эки түшүнүктү антитеза катары коюп, окурманды өзүнө суроо берүүгө мажбурлайт: эгер өмүрүңдүн баасы намысыңды сатуу болсо, андай өмүрдүн баасы кандай? Поэманын көркөм күчү да ушунда — моралдык тандоо абстракттуу эмес, драмалык кагылыш катары көрсөтүлөт. Ажалдын тили — коркутуу жана азгырык, ар-намыстын жообу — тынч, бекем ишеним. Ушул карама-каршылык чыгармага өзгөчө эмоционалдык таасир берет.
Поэманын идеясы бүгүнкү күндө да актуалдуу. Биз күнүмдүк жашоодо өлүм менен бетме-бет турбайбыз, бирок кичине тандоолордо: чындыкты айтабызбы же жагынып унчукпайбызбы, досубузду сатабызбы же коргойбузбу — ошол эле сыноодон өтөбүз. Ошондуктан «Ажал менен ар намыс» — өткөн тууралуу гана эмес, ар бирибиздин бүгүнкү тандообуз тууралуу чыгарма.
Жыйынтыктап айтканда, Ж. Бөкөнбаев «адам өлүмдөн эмес, намыссыздыктан коркушу керек» деген ойду берет. Ар-намыс — өмүрдөн узун, анткени ал адамдын элинде, эсинде кала берет.
Кантип өзүң ушундай билдирүү жаза аласың
- Киришүү (2–3 сүйлөм). Чыгарманын аталышы, авторы, темасы: «Бул поэма ... тууралуу».
- Негизги бөлүк (эң чоң бөлүгү). Үч тезисти ал жана ар бирин тексттен мисал менен бекемде:
- Ажал — сырткы күч, ал эми ар-намыс — ички тандоо;
- каармандын жообу анын рухий жеңиши;
- антитеза (карама-каршылык) — поэманын негизги көркөм ыкмасы.
- Жыйынтык (2–3 сүйлөм). Өз оюң: чыгарма бүгүн бизге эмне дейт.
Текшерүү чек-листи:
- темага тиешелүүбү, «мен» деп өз бааң барбы;
- ар бир тезис үчүн текстен далил келтирилдиби;
- цитата кыска жана такбы;
- киришүү менен жыйынтык кайталанбайбы;
- стиль бирдейби (илимий эмес, окуучунун ою).
Эгер сабакта поэманын үзүндүсү окулса, ошол саптардан бир-эки цитата кошуп койсоң, билдирүүң дагы бекем болот.
Обсуждение
2 сообщенияПоэмадагы антитезаны мисал менен көрсөт
Кыска жооп
Поэманын бүткүл түзүлүшү бир чоң антитезага таянат: Ажал ↔ Ар-намыс. Бул эки образ карама-каршы касиеттер менен берилип, кагылышка кирет. Антитеза — эки карама-каршы түшүнүктү (же образды) жарыш коюп, айырмасы аркылуу ойду күчөтүүчү көркөм ыкма.
Антитезанын негизги жуптары
| Ажал (бир уюл) | Ар-намыс (экинчи уюл) |
|---|---|
| коркунуч, үрөй учуу | кайрат, бекемдик |
| багынуу, моюн сунуу | каршы туруу |
| дене, өмүрдүн узундугу | рух, адамдык кадыр |
| жалгыздык, боштук | эл, эс, урпак |
| акыркы чекит | уланды |
Дал ушул жуптар антитезаны түзөт: ар бир сөз өзүнүн карама-каршысын талап кылып турат.
Мисал-схема (текстен цитата эмес)
Бул саптар — менин үлгү-схемам, Ж. Бөкөнбаевдин так текстти эмес. Максаты — антитезанын кантип түзүлөрүн көрсөтүү:
Ажал дейт: «Багын, намысыңды бер — өмүрүңдү аласың». Ар-намыс жооп берет: «Намысымды сатсам, ал өмүрдүн баасы эмнеде?»
Бул жерде антитеза үч деңгээлде иштейт:
- Образ деңгээлинде — Ажал менен Ар-намыс эки персонаж катары бетме-бет турат.
- Лексика деңгээлинде — «бер» / «сат» ↔ «баасы кандай», багынуу ↔ каршы жооп.
- Композиция деңгээлинде — сунуш (Ажал) жана жооп (Ар-намыс) — поэманын негизги ритми.
Окуянын мааниси да ушунда: Ажал өмүрдү узартууну сунуш кылат, бирок анын баасы — намыс. Ар-намыс болсо өмүрдү кыскартып, бирок адамдык кадырды сактайт. Эки уюлдун кагылышынан чыгарманын идеясы жаралат.
Тексттен так цитатаны кантип табасың
Антитезаны дайыма «бирок», «ал эми», «эмес», «каршы», «сен — мен» деген сөздөр коштойт. Окуу китебиңден:
- Ажалдын сүйлөгөн жеринен бир сап,
- Ар-намыстын жообунан бир сап тап да, жарыш кой:
«... » (Ажал) — «... » (Ар-намыс)
Ошол эки саптын айырмасы — сенин антитезага келтирген далилиң. Билдирүүдө ошол эки цитатаны гана колдонсоң жетиштүү, мындан ашык керек эмес.
Текшерүү
- Антитеза «эки карама-каршы нерсе» экенин айттымбы, аныктама бердимби?
- Жуптардын бирин гана эмес, эки-үч жупту көрсөттүмбү?
- Цитата такпы жана кыскабы?
- Антитеза эмне үчүн колдонулганын (ойду күчөтүү) жаздымбы?
Эгер окуу китебиндеги үзүндүдөн бир-эки сапты көчүрүп берсең, мен аларды туура жуптарга бөлүп, антитезаны так көрсөтүп берем.
