Россия империясы
Тақырып қана берілген — «Ресей империясы», ал нақты тапсырма (сұрақ, кесте, мерзімдер, тест) көрсетілмеген. Сондықтан нені орындау керектігін нақтылау қажет: сол тапсырманың мәтінін немесе суретін жіберіңіз.
Егер бағдар болса: 8-сыныпта «Ресей империясы» тақырыбы әдетте империяның құрылуы (1721 ж., Пётр I), аумағының кеңеюі, басқару жүйесі, реформалар мен халықтардың жағдайын қамтиды. Нақты тапсырма бойынша осының керегін талдап беремін.
Обсуждение
6 сообщенийКыргызча
Сиз жөн гана «Россия империясы» деген теманы жаздыңыз, ал эми так тапшырма (суроо, таблица, даталар, тест) көрсөтүлгөн эмес. Ошондуктан эмнени аткаруу керектигин тактоо зарыл: тапшырманын текстин же сүрөтүн жөнөтүңүз.
Багыт үчүн: бул темада адатта империянын түзүлүшү (1721-ж., Пётр I), аймактын кеңейиши, башкаруу системасы, реформалар жана элдердин абалы каралат. Так тапшырмаңыз боюнча керектүүсүн түшүндүрүп беремин.
Жок мага тушундур
Россия империясы — 1721–1917-жылдары жашаган мамлекет. Борбору Санкт-Петербург (1712–1918), башында падыша, кийин император башкарган.
Кантип түзүлдү?
- 1700–1721-ж. Түндүк согушунда Пётр I Швецияны жеңип, Балтика деңизине чыгат.
- 1721-ж. Сенат Пётр I ге «Бүткүл Россиянын императору» деген титул берет — ошол жылдан Россия империясы башталат.
Негизги белгилери:
- Башкаруу формасы — абсолюттик монархия: бүт бийлик императордун колунда, сословиелер боюнча бөлүнүү сакталган (дворяндар, дин кызматкерлери, соодагерлер, крепостной дыйкандар).
- Аймактын кеңейиши — Сибирь, Кавказ, Польша, Финляндия, Орто Азия жана башка жерлер кошулат. Аскердик күч жана чиновник аппараты менен башкарылат.
- Экономика — 19-кылымда өнөр жай, темир жол курулушу өсөт, бирок крепостнойлук тоскоол болот.
Негизги реформалар:
- 1861-ж. Александр II крепостнойлук укукту жоёт.
- 1864-ж. жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу (земство) жана сот реформасы.
- 1874-ж. жалпы аскердик милдет киргизилет.
Кыргыз жерлери менен байланышы: Кокон хандыгы начарлагандан кийин, 1860–1870-жылдары кыргыз аймактары Россия империясынын курамына кирет. 1867-ж. Түркстан генерал-губернаторлугу түзүлүп, жергиликтүү башкаруу орус чиновниктерине өтөт. Бул переселенция, салык жана жер маселелерин алып келет.
Кулашы: 1917-ж. Февраль революциясынан кийин Николай II тактан баш тартып, империя жоюлат.
Кайсы бөлүгүн (түзүлүшү, Кыргызстанга тийиштүү бөлүгү же реформалар) тереңирээк түшүндүрүп берейин?
Реформа бул
Реформа — бул коомдун, мамлекеттин же уюмдун жашоосун жакшыртуу, тартипке келтирүү максатында бийлик тарабынан атайын, пландуу жүргүзүлгөн өзгөртүү.
Негизги белгилери:
- Аны мамлекет/бийлик жүргүзөт (революциядан айырмасы — эл көтөрүлүшү эмес, жогорудан жасалат).
- Алдын ала план менен ишке ашат, башталышы жана бүтүшү бар.
- Коомдун бир тарабын өзгөртөт: экономика, аскер, сот, билим берүү, башкаруу.
- Эски тартипти толук жойбойт, аны оңдоп, жаңыртат.
Реформа менен революциянын айырмасы:
| Реформа | Революция |
|---|---|
| Жогорудан, бийликтен келет | Төмөндөн, эл көтөрүлүшү менен |
| Акырындык менен | Тез, кескин |
| Эскини оңдойт | Эскини жок кылат |
Россия империясындагы мисалдар:
- 1861-ж. крепостнойлук укуктун жоюлушу (Александр II) — дыйкандар эркин болуп, жер иштетүү укугун алышат. Бул экономикалык жана социалдык реформа.
- 1864-ж. земство реформасы — жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу киргизилет: оорукана, мектеп, жол иштери жергиликтүү калктын катышуусу менен чечилет.
- 1874-ж. аскер реформасы — жалпы аскердик милдет киргизилип, армия кыскартылып, окутуу жакшыртылат.
- Пётр I нин реформалары — армия, флот, чиновник системасы, алфавит, шаар башкаруусу өзгөртүлөт.
Жөнөкөй аналогия: үйдү бузуп салбастан, чатырын оңдоп, эшигин алмаштыруу — реформа. Ал эми үйдү толук бузуп, ордуна жаңысын салуу — революция.
Керек болсо, «реформа» деген сөздүн кыргызча синонимдерин (оңдоо, жаңыртуу, өзгөртүү) жана мектепте кезигүүчү башка мисалдарды көрсөтө алам.
