ұқсастық айырмашылық тапсырмасын орында
Сверь числа и знаки с фото.
айналасындағы ғаламшарлар қозғалысы сияқты электрондар зарядты ядроны айналып жүреді.
Күн жүйесі мен ядро құрылымының моделі неліктен планетарлық модель деп аталады? Қалай ойлайсың? (50, 51-суреттер) Күн жүйесі мен ядро құрылымында қандай ұқсастықтар бар екенін түсіндір. Өз ойыңды сыныптастарыңмен талқыла.
[Кесте: екі баған — сол жақта «Ұқсастықтары», оң жақта «Айырмашылықтары»; бағандар бос]
[Рисунок: сол жақта — ортасында Күн, айналасында шеңбер орбиталарда ғаламшарлар орналасқан Күн жүйесі; оң жақта — ортасында «+» таңбалары бар ядро, айналасында шеңбер орбиталарда электрондар көрсетілген атом моделі]
51-сурет. Күн жүйесінің және атомның құрылымы
Қысқа жауап
| Ұқсастықтары | Айырмашылықтары |
|---|---|
| Ортасында ауыр дене бар: Күн — ядро | Өлшемі: Күн жүйесі — миллиардтаған км, атом — \(10^{-10}\) м шамасында |
| Орталық дененің айналасында жеңіл денелер қозғалады: ғаламшарлар — электрондар | Тартылыс табиғаты: гравитациялық күш — электрлік (кулондық) күш |
| Орталық дене массаның басым бөлігін құрайды | Ядро протон мен нейтроннан тұрады, ал Күн — плазмадан |
| Орталық пен айналатын денелер арасындағы қашықтық өз өлшемдерінен әлдеқайда үлкен | Ғаламшарлар әртүрлі (массасы, өлшемі), электрондар бірдей элементар бөлшектер |
| Екеуін де центр + орбиталар түрінде бейнелейді | Электрондар кез келген орбитада емес, тек белгілі энергия деңгейлерінде болады |
| Қозғалыс бар: ғаламшарлар да, электрондар да орталық денені айналады | Ғаламшарлардың қозғалысы — нақты, ал атомдағы орбита — тек модель |
Неліктен «планетарлық модель» деп аталады?
Ядро — ауыр, оң зарядты, ортада тұр; электрондар — жеңіл, теріс зарядты, оның айналасында. Күн жүйесінде де дәл солай: Күн ортада, ғаламшарлар оның айналасында айналады. Сондықтан Резерфорд ұсынған атом моделі «планетарлық» деп аталды.
Ұқсастық пен айырмашылықты қалай өзің табасың
- Салыстыратын нәрсені үш бөлікке бөл: орталық дене → айналатын денелер → оларды ұстап тұрған күш.
- Әр бөлікке бір сұрақ қой: «Мұнда не бар? Онда ше?» — жауаптары сәйкес келсе, ол ұқсастық.
- Айырмашылықты өлшем, масса, күш табиғаты, қозғалыс заңы сияқты шамаларды салыстыру арқылы тап.
- Модельді шындықтан ажырат: суреттегі шеңберлер — шартты белгі, электронның нақты траекториясы емес.
Тексеру
Кестенің әр жолы нақты салыстыру болуы керек: сол жақта «екеуінде де бар», оң жақта «біреуінде бар, екіншісінде жоқ» деп оқылады. Егер жол «екеуінде де бар» болып қалса — оны ұқсастықтар бағанына жаз.
Обсуждение
2 сообщенияЖазшы типо Күн жүйесі- Сосын анау атың ұмытып қалдм- Осылай крч
Күн жүйесі — ортасында Күн, айналасында ғаламшарлар, серіктер, астероидтар мен кометалар айналады. Ғаламшарларды Күнге гравитациялық тартылыс күші ұстап тұрады. Күн массаның басым бөлігін құрайды.
Атомның планетарлық моделі (Резерфорд моделі) — ортасында ауыр, оң зарядты ядро, айналасында жеңіл, теріс зарядты электрондар қозғалады. Электрондарды ядроға электрлік тартылыс күші ұстап тұрады.
Ұқсастықтары:
- Ортада ауыр дене, шетте жеңіл денелер.
- Жеңіл денелер орталық денені айналады.
- Орталық дене массаның көбін құрайды.
- Арақашықтық денелер өлшемінен әлдеқайда үлкен.
Айырмашылықтары:
- Күш табиғаты: Күн жүйесінде — гравитация, атомда — электрлік күш.
- Өлшемі: Күн жүйесі — миллиардтаған км, атом — \(10^{-10}\) м шамасында.
- Күн — плазма, ядро — протон мен нейтроннан тұрады.
- Ғаламшарлардың нақты орбитасы бар, ал электронның орны тек ықтималдықпен анықталады.
Есіңде болсын: Резерфорд моделі деп те аталады.
