химиядагы байланыштардын ар бирөөсүнүн аныктамасын жана мисал келтир байланыштарга

Кыска жооп: мектеп курсунда химиялык байланыштын негизги түрлөрү — коваленттик (полярдык эмес жана полярдык), иондук, металлдык жана суутектик. Суутектик байланыш көбүнчө молекулалар аралык өзгөчө тартылыш катары каралат.

1. Коваленттик байланыш

Аныктамасы: эки атом жалпы электрондук жупту түзүп, ошол жуп аркылуу байланышканда пайда болот. Бул эң кең таралган байланыш; органикалык заттардын көбү ушундай байланыш менен түзүлөт.

• Полярдык эмес коваленттик байланыш — жалпы электрондук жуп атомдордун ортосунда симметриялуу бөлүштүрүлөт. Адатта бирдей атомдор ортосунда болот.
  Мисалдар: \(\mathrm{H_2}\), \(\mathrm{Cl_2}\), \(\mathrm{O_2}\), \(\mathrm{N_2}\).

• Полярдык коваленттик байланыш — жалпы электрондук жуп электротерсдиги чоңураак атомго жакыныраак жылат.
  Мисалдар: \(\mathrm{HCl}\), \(\mathrm{H_2O}\), \(\mathrm{NH_3}\), \(\mathrm{CH_4}\).

Кээде коваленттик байланыштын өзгөчө түрү — донор-акцептордук байланыш да каралат: \(\mathrm{NH_4^+}\), \(\mathrm{H_3O^+}\).

2. Иондук байланыш

Аныктамасы: бир атом электронду толук берип катионго, экинчиси аны толук алып анионго айланат; пайда болгон катион менен аниондун ортосунда электростатикалык тартылыш болот.
Мисалдар: \(\mathrm{NaCl}\), \(\mathrm{CaO}\), \(\mathrm{KBr}\), \(\mathrm{MgCl_2}\), \(\mathrm{LiF}\).

Мисалы, \(\mathrm{NaCl}\): натрий электрон берип \(\mathrm{Na^+}\), хлор алып \(\mathrm{Cl^-}\) болот.

3. Металлдык байланыш

Аныктамасы: металл торчосундагы оң заряддуу катиондор менен жалпы, эркин кыймылдаган электрондордун ортосундагы тартылыш. Бул байланыш металлдардын электр өткөрүүчүлүгүн жана ийилгичтигин түшүндүрөт.
Мисалдар: \(\mathrm{Fe}\), \(\mathrm{Cu}\), \(\mathrm{Al}\), \(\mathrm{Na}\), \(\mathrm{Zn}\).

4. Суутектик байланыш

Аныктамасы: суутек атомы күчтүү электротерс элемент (\(\mathrm{O}\), \(\mathrm{N}\), \(\mathrm{F}\)) менен байланышканда, ал башка молекуладагы жалгыз электрондук жуп менен тартылат.
Мисалдар: суюк суудагы \(\mathrm{H_2O}\) молекулаларынын ортосунда, \(\mathrm{HF}\), \(\mathrm{NH_3}\), спирттер, ДНКнын эки тизмегинин ортосунда.

Кантип аныктоо керек

1. Байланышып жаткан элементтерди аныкта.
2. Металл + бейметалл → көбүнчө иондук байланыш (\(\mathrm{NaCl}\)).
3. Бейметалл + бейметалл → коваленттик: бирдей элемент болсо полярдык эмес (\(\mathrm{Cl_2}\)), ар башка болсо полярдык (\(\mathrm{HCl}\)).
4. Металл + металл → металлдык байланыш (\(\mathrm{Fe}\)).
5. Суутек \(\mathrm{O}\), \(\mathrm{N}\) же \(\mathrm{F}\) менен байланышып, экинчи молекулада жалгыз жуп болсо → суутектик байланыш.

Текшерүү: \(\mathrm{NaCl}\) — металл менен бейметалл, ошондуктан иондук. \(\mathrm{H_2}\) — бирдей атомдор, полярдык эмес. \(\mathrm{HCl}\) — ар башка атомдор, электрондук жуп хлор жакка жылышкан, полярдык. \(\mathrm{Cu}\) — металл атомдору, металлдык байланыш.