Эпостогу мифтик нравалык фиосоиялык тушунуктор

Кыскача жооп: «Манаста» мифтик, нравалык (адеп-ахлактык) жана философиялык түшүнүктөр бири-бири менен байланышкан: миф — дүйнөнүн модели, нравалык — баатырдын идеалы, философия — жашоонун мааниси жөнүндөгү ойлор. («Манас» башка эпосторго салыштырмалуу тарыхый негизге көбүрөөк таянат, ошондуктан мифтик катмар мында жукараак, бирок толук жок эмес.)

1. Мифтик түшүнүктөр

• Манастын кереметтүү төрөлүшү — колуна кан менен алтын кармап төрөлүшү: баатырдын коргоочу жана башкаруучу миссиясынын мифтик белгиси.
• Кереметтүү жардамчылар — Кыдыр ата, кырк чилтен, Аккула (канаттуу тулпар), акылман Бакай, Каныкей.
• Хтоникалык күчтөр — желмогуз, дөө, айдахар, жалгыз көздүү жандыктар: баатыр аларды жеңип, космосту (тартипти) калыбына келтирет.
• Космология — үч дүйнө: жогорку (Теңир), орто (адамдар), төмөнкү (жер асты). Тотемдик-анимисттик көз караш: жаратылыш тирүү, ыйык жайлар жана буюмдар бар.

2. Нравалык идеал

• Элдин биримдиги — уруу-уруктарды бириктирүү башкы моралдык милдет.
• Мекенди коргоо, эл үчүн өмүрүн берүү — патриотизм.
• Антка бекемдик, айткан сөзгө туруу, ишенимдүүлүк.
• Ата-эне менен чоңдорду сыйлоо, улуулардын кеңешине кулак салуу (Бакай, Кошой).
• Достук жана жолдоштук — «кырк жигит» бирдик идеясынын көркөм образы.
• Меймандостук, кайрымдуулук, калыстык; күч менен эмес, акыл менен жеңүү; жеңилгенге ырайым.

3. Философиялык түшүнүктөр

• Бирдик — жашоо, бөлүнүү — өлүм: эпостун башкы философиялык өзөгү.
• Жашоо менен өлүм: баатыр өлбөйт — анын иши муундарда жашайт (Манас → Семетей → Сейтек).
• Жакшылык менен жамандыктын күрөшү: карама-каршылыктар бири-бирин шарттайт.
• Бийлик жана акыйкат: бийлик эл үчүн болушу керек, акыйкатсыз бийлик кулайт.
• Тагдыр (ырыс, жазмыш) жана эрк эркиндиги: Манаска ырыс буюрулган, бирок ал өз эрки менен күрөшөт.
• Адам жана жаратылыш: адам табияттын бөлүгү, ага ылайык жашоо — көчмөн дүйнө таанымы.

Керек болсо, ушуну таблицага салып же кыска эссе кылып (үзүндүлөр менен) берейинби? Кайсы класс экенин жазсаң, деңгээлин тактайм.