Қысқа

Атом мен молекуланың айырмашылығы:

Негізгі ой: молекула атомдардан тұрады, ал атом молекуладан тұрмайды. Кейбір молекулалар бір ғана атомнан тұрады (инертті газдар: \(He\), \(Ne\)).

Егер 2–5-тапсырмаларды да тексеру керек болса, айтыңыз — қысқаша жауаптарын беремін.

Сурет жіберу мүмкіндігім жоқ, бірақ мұндай схеманы өзің де дәптерге оңай сала аласыз:

        АТОМ                    МОЛЕКУЛА
                               (2 атомнан)
      ( ● )                  ( ● )—( ● )
     ядро +               
    электрондар             O = O  (O₂)

      O                      H—O—H  (H₂O)
   оттек атомы              су молекуласы

Схеманың мәні:

• атом — бір дөңгелек (ядро мен электрондар);
• молекула — бірнеше дөңгелектің бірігуі (байланыс сызығы арқылы);
• \(H_2O\) молекуласында 3 атом бар: 2 сутек (\(H\)) және 1 оттек (\(O\)).

Дәптерге салғанда: сол жаққа жалғыз дөңгелек, оң жаққа бір-бірімен сызықпен жалғасқан 2–3 дөңгелек салып, астына «атом» және «молекула» деп жазсаңыз жеткілікті.

Бұл — сол тақырыптың жалғасы, сондықтан 42-беттегі тапсырмалардың қысқа жауаптары:

1. Атом — заттың химиялық жолмен бөлінбейтін ең кіші бөлшегі. Молекула — бір немесе бірнеше атомнан тұратын бөлшек. Молекула атомдардан тұрады, ал атом молекуладан тұрмайды.

2.

• а) Диффузия құбылысы: марганцовканың суда таралуы, иістің ауаға таралуы, қанттың суда еруі — заттар молекулалардан тұратынын дәлелдейді.
• ә) Суды электр тогымен ыдырату (17-сурет): сутек пен оттек түзіледі, яғни су молекуласы атомдарға ыдырап, олардан жаңа молекулалар құралады. Сынап оксидін қыздырғанда сынап пен оттектің түзілуі де осыны дәлелдейді.

3. Жай заттың молекуласы бір ғана элемент атомдарынан тұрады: \(O_2\), \(H_2\), \(Fe\), \(S\). Күрделі заттың молекуласы әр түрлі элементтер атомдарынан тұрады: \(H_2O\), \(CO_2\), \(NaCl\).

4. Дұрыс сөз тіркестері: б) гелий атомы, в) сутек молекуласы. Себебі ауа мен сүт — қоспалар, олардың жеке молекуласы болмайды; гелий жеке атомдардан, сутек \(H_2\) молекуласынан тұрады.

5.

• а) Ауа — қоспа, оның құрамына оттек молекулалары кіреді.
• ә) Су молекуласы сутек пен оттектің атомдарынан түзілген.
• б) Йод молекулаларының ауаға таралуына байланысты иісі білінеді.
• в) Құрамында қант молекулалары болуына байланысты тосаптың дәмі тәтті болады.

5-тапсырмада «атом» сөзі тек ә) сөйлемнің екінші бос орнына қойылады, қалғандарына — «молекула».

42-бет, қысқаша:

1. Атом — бөлінбейтін ең кіші бөлшек; молекула — атомдардан тұрады.

2. а) Диффузия (иіс, қанттың еруі). ә) Суды электр тогымен ыдырату: \(H_2\) мен \(O_2\) түзіледі.

3. Жай: \(O_2\), \(H_2\), \(Fe\). Күрделі: \(H_2O\), \(CO_2\), \(NaCl\).

4. б, в (гелий атомы, сутек молекуласы).

5. а) молекулалары; ә) молекуласы — атомдарынан; б) молекулаларының; в) молекулалары.

Бұл — сол 42-беттің жалғасы, 5-тапсырма ғана нақты көрінеді. Қысқа жауабы:

5. Көп нүктенің орнына:

• а) Ауа — қоспа, оның құрамына оттек молекулалары кіреді.
• ә) Су молекуласы сутек пен оттектің атомдарынан түзілген.
• б) Йод молекулаларының ауаға таралуына байланысты иісі білінеді.
• в) Құрамында қант молекулалары болуына байланысты тосаптың дәмі тәтті болады.

Ережесі: молекула — заттың қасиетін сақтайтын бөлшек, ал атом — молекуланың құрамына кіретін бөлік. Сондықтан заттардың өзі туралы айтқанда «молекула», ал оның құрамындағы элементтер туралы айтқанда «атом» қолданылады.

17-сурет те осыны дәлелдейді: су молекуласы ыдырағанда сутек пен оттек молекулалары түзіледі, ал олардың ішінде атомдар болады.

42-бет. Барлық тапсырма — қысқа және нақты:

1. Атом — заттың химиялық бөлінбейтін ең кіші бөлшегі. Молекула — бір не бірнеше атомнан тұратын, заттың қасиетін сақтайтын бөлшек. Молекула атомдардан тұрады; атом молекуладан тұрмайды.

2. а) Диффузия: иістің таралуы, қанттың суда еруі, марганцовканың суда таралуы — заттар молекулалардан тұрады. ә) Суды электр тогымен ыдырату (17-сурет): сутек пен оттек түзіледі — су молекуласы атомдарға ыдырап, олардан жаңа молекулалар құралады.

3. Жай зат: \(O_2\), \(H_2\), \(Fe\), \(S\). Күрделі зат: \(H_2O\), \(CO_2\), \(NaCl\).

4. б) гелий атомы, в) сутек молекуласы.

5. а) молекулалары; ә) молекуласы — атомдарынан; б) молекулаларының; в) молекулалары.

42-бет, қысқаша:

1. Атом — химиялық бөлінбейтін ең кіші бөлшек. Молекула — бір не бірнеше атомнан тұратын, зат қасиетін сақтайтын бөлшек.

2. а) Диффузия: иістің таралуы, қанттың суда еруі — заттар молекулалардан тұрады.
   ә) Суды электр тогымен ыдырату (17-сурет): су молекуласынан \(H_2\) мен \(O_2\) түзіледі — молекулалар атомдардан тұрады.

3. Жай зат — бір элемент атомдарынан тұрады: \(O_2\), \(H_2\), \(Fe\).
   Күрделі зат — әр түрлі элемент атомдарынан тұрады: \(H_2O\), \(CO_2\).

4. Дұрысы: б) гелий атомы, в) сутек молекуласы. Себебі ауа мен сүт — қоспа, олардың жеке молекуласы болмайды.

5. Суретте 5-тапсырманың сөйлемдері қиылып қалған. Егер 43-беттегі сөйлемдер болса: а) молекулалары; ә) молекуласы, атомдарынан; б) молекулаларының; в) молекулалары.

Түсіндім, 2-тапсырманы мен болжаммен жаздым — суретте оның мәтіні анық көрінбеді. Онда нақты қандай тапсырма тұр: диффузияны сипаттау ма, әлде 17-суреттегі тәжірибені түсіндіру ме?

2-тапсырманың мәтінін анық (жақыннан) түсіріп жіберсеңіз, дәл сол сұраққа қысқа жауап беремін.