иштеп бен
Сверь числа и знаки с фото.
2.6 Убакытты өлчөө
Сиздер бул бөлүмдө: • убакытты түрдүү өлчөөнү билесиңер; • кандайдыр бир [неразборчиво] туура тандайсыңар жана колдоносуңар.
[Рисунок: круглые часы со стрелками; рядом речевой пузырь] «Жакшы көргөн телеберүүлөр дагы канча убакытка созуларын билүү үчүн саатты карап, убакыт жөнүндө ойлоносуңар. Убакыт силерге түшкү тамактануу же уктоо убактысы келгенин билүүгө жардам берет.»
СИ системасында убакыттын бирдиги секунд (с) болуп саналат. Ошондой эле убакытты мүнөт (мүн) жана саат (саат) менен да ченебиз.
2.7-таблица. Убакыт бирдиктери | Бирдик | Белги | | саат | саат | | мүнөт | мүн | | секунд | с |
Бул төмөнкүлөрдү билдирет: • 1 саат = 60 мүн • 1 мүн = 60 с
[Рисунок: схема перевода единиц времени: саат → мүнөт → секунд, сверху стрелки с ×60, снизу обратные с ÷60] 2.33-сүрөттө көрсөтүлгөндөй, убакыттын ар кандай бирдиктеринин ортосундагы өз ара катыштарды жүргүзө алабыз. 2.33-сүрөт. Убакыттын түрдүү бирдиктеринин ортосундагы айландыруулар
Убакытты өлчөөчү куралдар
Биз убакытты күндөрдүн, аптанын жана жылдардын өтүшүн өлчөө үчүн колдонобуз. Ошондой эле тамак бышырууда, токоч жасоодо, спортто жана оюндарда, ишканалардын ачылуу жана жабылуу убактыларын белгилөө сыяктуу көптөгөн процесстерде убакыт колдонулат. Саат сыяктуу куралдар убакытты көрсөтүп турат (2.34-сүрөт).
[Рисунок: наручные электронные часы] кол саат [Рисунок: напольные механические часы] механикалык саат 2.34-сүрөт. Убакытты өлчөө куралдары
[Жёлтый блок] Илимий фактылар 2.35-сүрөттө көрсөтүлгөндөй, байыртан берки эле убакытты аныктоо үчүн [неразборчиво] ыкмалар жана куралдар колдонулган.
[Рисунок: песочные часы] кум сааты [Рисунок: солнечные часы] күн сааты 2.35-сүрөт. Убакытты өлчөөнүн байыркы ыкмалары
Азырынча так жооп бере албайм: сүрөттө 2.6-бөлүмдүн «Убакытты өлчөө» деген теориялык баракчасы көрүнүп турат, ал эми аткарылуучу конкреттүү тапшырма (номер, суроо же көнүгүү) кадрга түшпөй калган.
Теманын негизин түшүнүү үчүн:
- \(1 \text{ саат} = 60 \text{ мүнөт}\), \(1 \text{ мүнөт} = 60 \text{ секунд}\).
- Чоң бирдиктен кичине бирдикке өткөндө 60ка көбөйтөбүз: \(2 \text{ саат} = 2 \cdot 60 = 120 \text{ мүнөт}\).
- Кичине бирдиктен чоңго өткөндө 60ка бөлөбүз: \(180 \text{ секунд} = 180 : 60 = 3 \text{ мүнөт}\).
Ушундай эле ыкма менен каалаган убакытты айландырса болот. Тапшырманын номерин айтып же сүрөтүн тактап жибере аласызбы?
