осы 1-2-3-4 тапсырма қазақша!
Сверь числа и знаки с фото.
Біліміңді тексер
- Екі затты зерттеуге арналған графиктер берілген (А, Ә): [Рисунок: А графигі — T, °C осі: 0, 20, 40, 60, 80, 100; t, мин осі: 0, 2, 4, 6, 8, 10. График (0; 20) нүктесінен (4; 100) нүктесіне дейін түзу көтеріледі. Ә графигі — T, °C осі: 0, 10, 20, 30, 40, 50; t, мин осі: 0, 4, 8, 12, 16, 20. График (0; 50) нүктесінен (8; 30) нүктесіне дейін төмендейді, одан кейін 30 °C деңгейінде көлденең жалғасады.]
- Графиктердің қайсысы заттардың қайнау, балқу процестерін көрсетеді?
- Заттың балқу температурасын анықтаңдар.
- Графиктердің қайсысы заттардың салқындауы мен кристалдануын (қатуын) көрсетеді?
- Заттың қату температурасын анықтаңдар.
- А графигі бойынша заттың 2; 4; 7 минуттардағы температураларын анықтаңдар.
- Ә графигі бойынша заттың 4; 8; 16 минуттардағы температураларын анықтаңдар.
- Берілген график бойынша: [Рисунок: T, °C осі; T_қайнау және T_балқу деңгейлері; t (уақыт) осі. Сол жақта «Қыздыру +Q» (қызғылт), оң жақта «Салқындау −Q» (көгілдір) аймақтары. Сызық A нүктесінен басталып, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L нүктелері арқылы өтеді: A→B көтерілу; B→C T_балқу деңгейінде көлденең; C→D көтерілу; D→E T_қайнау деңгейінде көлденең; E→F көтерілу; F→G төмендеу; G→H T_қайнау деңгейінде көлденең; H→I төмендеу; I→K T_балқу деңгейінде көлденең; K→L төмендеу.]
- Графиктегі ВС, DE, GH, IK кесінділері қандай процесті бейнелейді?
- Графиктің қай бөлігі температураның ең жоғары мәніне сәйкес келеді? Ең жоғары температура қандай әріппен белгіленген?
- Графиктің қай бөлігі температураның ең төмен мәніне сәйкес келеді? Ол температура қандай әріппен бейнеленген?
- Шыңғыс пен Алина судың салқындау процесін зерттеді. Олар су құйылған стаканды тоңазытқышқа қойып, әр 2 мин сайын судың температурасын өлшеді. Нәтижесінде олар төмендегідей мәліметтерді алды: [Кесте: Уақыт (мин) — 0, 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20; Температура (°C) — 24, 18, 13, 9, 6, 4, 3, 0, 0, 0, 0] а) температура мен уақыт аралығындағы тәуелділік графигін салыңдар; ә) 5 минуттағы; 11 минуттағы; 15 минуттағы су температураларын анықтаңдар; б) 12 мин-тан 20 мин-ға дейін температураның өзгермеу себебін түсіндіріңдер.
- Көлемі 400 мл суды өлшеп, қыздырды. Процесс нәтижесі кестеде берілген: [Кесте: Уақыт (мин) — 0, 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14; Температура (°C) — 20, 50, 70, 85, 95, 100, 100, 100] а) Су температурасы мен уақыт арасындағы тәуелділік графигін сызыңдар. ә) Графикті пайдаланып, мына сұрақтарға жауап беріңдер: – 5 мин-та судың температурасы қанша болады? – 7 мин-та судың температурасы қанша болады? – Суды 20 мин қыздырса, судың температурасы қанша болар еді?
Қысқаша жауап:
1-тапсырма
- А графигі — қайнау; Ә графигі — балқу (қатаю) процесі.
- 30 °C.
- Ә графигі.
- 30 °C.
- 60 °C; 100 °C; 100 °C.
- 40 °C; 30 °C; 30 °C.
2-тапсырма
- ВС — балқу; DE — қайнау; GH — конденсация; IK — кристалдану (қатаю).
- F нүктесі (F әрпі).
- A нүктесі (A әрпі).
3-тапсырма а) График нүктелері: \((0;24)\), \((2;18)\), \((4;13)\), \((6;9)\), \((8;6)\), \((10;4)\), \((12;3)\), \((14;0)\), \((16;0)\), \((18;0)\), \((20;0)\). ә) 5 мин — 11 °C; 11 мин — 3,5 °C; 15 мин — 0 °C. б) 0 °C-та су қатаяды; кристалдану кезінде температура тұрақты.
4-тапсырма а) График нүктелері: \((0;20)\), \((2;50)\), \((4;70)\), \((6;85)\), \((8;95)\), \((10;100)\), \((12;100)\), \((14;100)\). ә) 5 мин — 78 °C; 7 мин — 90 °C; 20 мин — 100 °C.
Негізгі принцип. Графиктің көлбеу бөлігі — заттың қыздырылуы немесе салқындауы, мұнда температура өзгереді. Көлденең бөлігі — балқу, қайнау, қатаю сияқты фазалық ауысу: температура тұрақты, ал берілген не алынған жылу агрегаттық күйді өзгертуге жұмсалады. Екі график екі түрлі затқа арналған, сондықтан олардың температураларын бір-бірімен салыстырмаймыз.
1-тапсырманы түсіндіру
- А графигінде температура 20 °C-тан 100 °C-қа дейін көтеріледі: \(T=20+20t\). 4 миннан кейін 100 °C-та тұрақтайды — бұл қайнау. Сондықтан \(t=2\) мин: \(20+20\cdot2=60\) °C; \(t=4\) мин: 100 °C; \(t=7\) мин: 100 °C.
- Ә графигінде температура 50 °C-тан 30 °C-қа дейін төмендейді: \(T=50-2{,}5t\). 8 миннан кейін 30 °C-та тұрақтайды — кристалдану (қатаю). Балқу температурасы да 30 °C, өйткені балқу мен қатаю бір температурада жүреді. \(t=4\) мин: 40 °C; \(t=8\) мин: 30 °C; \(t=16\) мин: 30 °C.
2-тапсырманы түсіндіру
- A→B: қатты денені қыздыру; B→C: балқу (\(T_{\text{балқу}}\) тұрақты); C→D: сұйықты қыздыру; D→E: қайнау (\(T_{\text{қайнау}}\) тұрақты); E→F: буды қыздыру.
- F→G: буды салқындату; G→H: конденсация; H→I: сұйықты салқындату; I→K: кристалдану (қатаю); K→L: қатты денені салқындату.
- Ең биік нүкте — F, ең төмен нүкте — A. Сондықтан ең жоғары температура F әрпімен, ең төмен температура A әрпімен белгіленген.
3-тапсырманы түсіндіру
- Кестедегі нүктелерді координаталық жазықтыққа салып, тегіс қисықпен қосамыз: алдымен температура тез төмендейді, сосын баяулайды, 14 миннан кейін 0 °C-та көлденең жалғасады.
- 5 мин: 4 мин (13 °C) мен 6 мин (9 °C) аралығында: \(\frac{13+9}{2}=11\) °C.
- 11 мин: 10 мин (4 °C) мен 12 мин (3 °C) аралығында: \(\frac{4+3}{2}=3{,}5\) °C.
- 15 мин: 14 миннан 20 минға дейін температура 0 °C, сондықтан 0 °C.
- 12–20 мин: су 0 °C-қа жетіп, қатаяды. Кристалдану кезінде температура өзгермейді: су бөлетін жылу мұздың пайда болуына жұмсалады. 14–20 мин аралығында бұл айқын көрінеді.
4-тапсырманы түсіндіру
- Нүктелерді салғанда график алдымен тік көтеріледі, сосын қисық жайлап, 10 миннан кейін 100 °C-та көлденең болады — су қайнайды.
- 5 мин: 4 мин (70 °C) мен 6 мин (85 °C) аралығында: \(\frac{70+85}{2}=77{,}5\approx78\) °C.
- 7 мин: 6 мин (85 °C) мен 8 мин (95 °C) аралығында: \(\frac{85+95}{2}=90\) °C.
- 20 мин: су 100 °C-та қайнап тұрады, сондықтан 100 °C. Су толық буланбағанша температура 100 °C-тан аспайды.
Тексеру. Мен тексердім: А графигінде 2, 4, 7 мин — 60, 100, 100 °C; Ә графигінде 4, 8, 16 мин — 40, 30, 30 °C. Бұл графиктердің көлбеуіне сәйкес (А-да 20 °C/мин, Ә-де 2,5 °C/мин). 3-тапсырмада 14–20 мин аралығында 0 °C — қатаю белгісі; 4-тапсырмада 10–14 мин аралығында 100 °C — қайнау белгісі.
Обсуждение
5 сообщенийБолшыы
Қатаю деген не?
Қатаю (кристалдану) — заттың сұйық күйден қатты кристалдық күйге өтуі. Бұл — балқуға кері процесс.
Негізгі белгілері
- Белгілі бір температурада жүреді. Зат қандай температурада балқыса, дәл сол температурада қатаяды. Мысалы, су 0 °C-та балқиды да, 0 °C-та қатаяды; қорғасын — 327 °C-та.
- Температура өзгермейді. Қатаю кезінде термометр көрсеткіші тұрақ тұрады — графикте бұл көлденең сызық. Себебі зат сыртқа жылу бөледі, бірақ ол жылу температураны төмендетуге емес, молекулалардың ретсіз қозғалысын тоқтатып, кристалдық тор құруға жұмсалады.
- Жылу бөлінеді. Бөлінген жылу мөлшері: \[ Q=\lambda m \] мұндағы \(\lambda\) — меншікті балқу (қатаю) жылуы, \(m\) — масса. Балқу кезінде осы жылу жұтылады, қатаю кезінде — бөлінеді.
Бұрынғы тапсырмалармен байланысы
- 1-тапсырмадағы Ә графигі: 30 °C-та көлденең сызық — дәл осы қатаю (кристалдану).
- 2-тапсырмада I→K бөлігі — қатаю; F→G салқындау, G→H конденсация, содан кейін I→K қатаю.
- 3-тапсырмада су 0 °C-та қатайды, сондықтан 14–20 мин аралығында температура 0 °C болып тұр.
Мысалдар: судың мұзға айналуы, балауыздың қатаюы, құйылған металдың қалыпта қатаюы, балқытылған шоколадтың қайта қатаюы.
Айырмашылығы: балқу — қаттыдан сұйыққа, жылу жұтылады; қатаю — сұйықтан қаттыға, жылу бөлінеді. Ал аморфты заттар (шайыр, әйнек, пластилин) белгілі бір температурада емес, біртіндеп жұмсарып-қатаяды — оларда нақты балқу/қатаю нүктесі болмайды.
Тексеру: егер графикте көлденең бөлік төмен температурада тұрса және оның алдында температура төмендеп келсе — бұл қатаю; ал сол көлденең бөліктен кейін температура қайта көтерілсе — бұл балқу.
4 тапсырма Негізгі принцип обязательно жазу керек па? Обязательно жазу керек болса онда қысқаша жазып берші
Міндетті емес. 4-тапсырмада тек график салу және 5, 7, 20 мин кезіндегі температураны анықтау талап етіледі — «Негізгі принцип» деген бөлек талап шартта жоқ. Ол менің түсіндіруім үшін қосылған еді, дәптерге жазудың қажеті жоқ.
Егер мұғалім «түсіндіріңдер» десе, мына қысқа жазба жетеді:
Графиктің көлбеу бөлігінде су қызады, температура артады. 10 миннан кейін су 100 °C-та қайнайды да, график көлденең сызыққа айналады: қайнау кезінде температура тұрақты болады, берілген жылу будың пайда болуына жұмсалады. Сондықтан 20 минде де температура 100 °C.
Осыны графиктің астына 2–3 сөйлем етіп жазсаң, жеткілікті.
