мага он буйрук сүйлөм жазып бер
Кыска жооп: 10 буйрук сүйлөм
- Китепти үн чыгарып оку.
- Бүгүн сабакка эрте кел.
- Үй ишиңди күндөлүгүңө жаз.
- Досуңа жардам бер.
- Колуңду жууп, дасторконго отур.
- Терезени ачып, бөлмөңдү желдет.
- Кечинде досторуң менен сейилде.
- Сүрөттү түстүү карандаштар менен боё.
- Башкалардын дептерине жазба. (терс форма)
- Сураныч, эшикти жабыңыз. (сылык форма)
Эреже: буйрук сүйлөм кантип түзүлөт
Буйрук сүйлөм — кимдир бирөөгө буйрук, өтүнүч, кеңеш же чакырык билдирген сүйлөм. Мында баяндооч буйрук маанайдагы этиш болот, сүйлөмдүн аягында чекит же леп белгиси коюлат.
Этишке мүчө улоо жолдору:
| Кимге багытталган | Мүчө | Мисал |
|---|---|---|
| сен (жекелик) | -гын/-гин/-кун/-күн же мүчөсүз | кел, оку, жаз |
| сиз (сылык) | -ңыз/-ңиз/-ңуз/-нүз | келиңиз, жабыңыз |
| ал (3-жак) | -сын/-син | келсин, окусун |
| силер (көптүк) | -гыла/-гиле | келгиле, окугула |
| сиздер | -ңыздар/-ңиздер | келиңиздер |
| терс форма | -ба/-бе/-по/-пө | жазба, келбе |
Кантип текшерүү керек
- Кимге айтылып жатат? — «сен» деп болсо, мүчөсүз форма же -гын; «сиз» деп болсо, -ңыз.
- Баяндооч буйрук маанайдабы? — «оку» десе болот, «окуду» десе болбойт (ал баяндоо маанай).
- Мааниси туурабы? — сүйлөм чындап эле буйрук/өтүнүч билдирип турушу керек.
- Тыныш белгиси — буйрук бекем болсо леп белги, жумшак өтүнүч болсо чекит.
Ошондо сүйлөмдүн баш мүчөсүн (ээ менен баяндоочту) таап, баяндоочу буйрук маанайдагы этиш экенин текшерсең, ката кетпейт.
Обсуждение
2 сообщенияСуроолуу суйломдон 10 жазып берчи
Кыска жооп: суроолуу 10 сүйлөм
- Сенин атың ким?
- Бул китепти окудуңбу?
- Сабак качан башталат?
- Кайда жашайсың?
- Класста канча окуучу бар?
- Бүгүн сабакка ким келбей калды?
- Эмне үчүн кечик тиң? — (туурасы: Эмне үчүн кечиктиң?)
- Экзаменге даярдандыңбы?
- Сенин сүйүктүү сабагың кайсы?
- Бул маселени чыгара аласыңбы?
Эреже: суроолуу сүйлөм кантип түзүлөт
Суроолуу сүйлөм — суроо билдирген, жооп талап кылган сүйлөм. Аягында суроо белгиси (?) коюлат. Үч жол менен түзүлөт:
1. Суроо сөздөр аркылуу (эң кеңири жол):
| Суроо сөзү | Мааниси | Мисал |
|---|---|---|
| ким | кто | Ким келди? |
| эмне | что | Эмне болду? |
| кайда | где/куда | Кайда барасың? |
| качан | когда | Качан келесиң? |
| канча | сколько | Канча жаштасың? |
| кандай | какой | Кандай китеп? |
| кайсы | который | Кайсы сабак? |
| эмне үчүн / эмнеге | почему | Эмне үчүн келбейсиң? |
2. Суроо бөлүкчөлөрү аркылуу — баяндоочко уланат: -бы/-би/-бу/-бү, ошондой эле бекен, чы/чи, го.
- Окудуң + бу → Окудуңбу?
- Келесиң + би → Келесиңби?
- Ал келди бекен? / Сен чи бардың?
3. Интонация аркылуу — сөздүн тартиби өзгөрбөй, обону көтөрүлөт:
- Сен бүгүн мектепке барасың. (баяндоо)
- Сен бүгүн мектепке барасың? (суроо)
Кантип текшерүү керек
- Суроо сөзү барбы? — ким, эмне, качан, кайда, канча, кайсы, эмне үчүн. Бар болсо — суроолуу сүйлөм.
- Бөлүкчө туура уландыбы? — сингармонизм боюнча: акыркы муун жоон болсо -бы/-бу, ичке болсо -би/-бү (окудуңбу, келдиңби).
- Суроо белгиси коюлдубу? — оозеки обон көтөрүлүп, жазууда «?» турушу керек.
- Жооп берип көр — «ооба/жок» же так маалымат менен жооп келсе, суроо туура түзүлгөн.
Бир эскертүү: 7-сүйлөмдө «кечик тиң» деп бөлүнүп кетти — туура жазылышы кечиктиң (бир сөз). Ошондой эле суроо сөзү бар сүйлөмгө -бы бөлүкчөсүн кошуунун кереги жок: «Ким келдиби?» эмес, жөн гана «Ким келди?» деп айтылат.
