1-ВАРИАНТ
Реши задание на изображении
Сверь числа и знаки с фото.
1-ВАРИАНТ
- Автобус Бишкектен Ошко чейинки жолду басып өтүүдө. Кайсы учурда автобусту материалдык чекит катары алууга болот?
А) Автобустун салондогу жүргүнчүлөрдүн ордундуктарды алмаштырып жатканда
Б) Автобус жолдун узундугуна салыштырмалуу өз өлчөмдөрү кичине болгондуктан, Бишкектен Ошко чейинки аралыкты басып жатканда
В) Автобус светофордун жашыл түсүн күтүп токсоодо турганда
Г) Автобустун дөңгөлөгү жолду айланып жатканда анын айлануусун карап жатканда
- Светофордун жашыл түсү күйгөндө жүргүнчү ташыган автобус ордунан козголуп, ылдамдыгын бир калыпта арттыра баштады. Бул кыймылды күнүмдүк турмушта эмне деп мүнөздөйбүз?
А) Бир калыпта жайланып жатат
Б) Бир калыпта ылдамдатылып жатат
В) Токтоп калууда
Г) Багытын гана өзгөртүүдө
- Жолдо бараткан жеңил унаа капыстан тормоз басканда, салондогу айдоочу алдыга карай «чайпалып» кетет. Бул кубулушту физикалык жактан эмне менен түшүндүрүүгө болот?
А) Унаанын ылдамдануусунун (же катуу жайлануусунун) натыйжасында инерциянын пайда болушу
Б) Унаанын массасынын азайышы
В) Абанын каршылыгынын жогорулашы
Г) Жердин тартылуу күчүнүн өзгөрүшү
- Велосипедчи айылдагы тар көчөдөн тегерек айланма жол (кольцо) аркылуу бурулуп өтүп жатат. Анын велосипединин дөңгөлөгү кайсы траектория боюнча кыймылдайт?
А) Түз сызык боюнча
Б) Айлана же ийри сызык боюнча
В) Кош тилик боюнча
Г) Параллель түздөр боюнча
- Жолдо бараткан жүк ташуучу унаа капысынан терең чуңкурга кирип келип күтүүсүз токсоодо, кузовундагы бекитилбеген кум чачылып алдыга карай учуп кетет. Бул кубулуш кайсы законго негизделген?
А) Ньютондун III закону
Б) Ньютондун I закону (инерция кубулушу)
В) Бүткүл дүйнөлүк тартылуу закону
Г) Энергиянын сакталуу закону
- Дүкөндөн бош арабаны жана толук картошка салынган оор арабаны түртүп көрүп жатасыз. Кайсы учурда бирдей күч жумшасаңыз да, ылдамдыгы тез өзгөрөт?
А) Картошка толтурулган арабанын
Б) Бош арабанын, анткени массасы аз болгондуктан чоң ылдамдануу ала алат
В) Эки арабанын ылдамдануусу бирдей болот
Г) Массанын чоңдугу ылдамданууга такыр таасир этпейт.
- Ньютондун 2-законун жаз.
[Рукописно: Ускорение тела прямо пропорционально силе и обратно пропорционально массе тела.]
Автомобилдин ылдамдыгы 40секунд ичинде 5м/с дан 15 м/с га өстү. Анын ылдамдануусун тап.
Велосипеддин дөңгөлөгүнүн радиусу 25 см. Эгер дөңгөлөктүн айлануу жыштыгы 1с болсо, велосипеддин ылдамдыгы кандай.
Массасы 1500 кг автомашина горизонталдык багытта 0.5 м/с² ылдамдануу менен кыймылдаса анын моторунун күчүн аныктагыла.
Кыскача жооптор
| № | Жооп |
|---|---|
| 1 | Б |
| 2 | Б |
| 3 | А |
| 4 | Б |
| 5 | Б |
| 6 | Б |
| 7 | \(F=ma\), башкача айтканда \(a=\dfrac{F}{m}\) |
| 8 | \(0{,}25\ \text{м/с}^2\) |
| 9 | \(1{,}57\ \text{м/с}\) (болжол менен) |
| 10 | \(750\ \text{Н}\) |
Негизги кадамдар жана түшүндүрмө
Б. Эгер дененин өлчөмү басып өткөн аралыкка салыштырмалуу өтө кичине болсо, аны материалдык чекит деп эсептесе болот. Бишкектен Ошко чейинки аралык автобустун өлчөмүнөн алда канча чоң.
Б. Автобус «бир калыпта» ылдамдыгын арттырып баратат — бул бир калыпта ылдамдатылган кыймыл.
А. Тормоз басканда унаа жайланат, ал эми айдоочу инерция боюнча мурунку ылдамдыгын сактап калууга умтулуп, алдыга жылат.
Б. Айланма жол боюнча кыймылдаган дөңгөлөктүн траекториясы түз сызык эмес, ийри/айланма сызык боюнча болот.
Б. Унаа токтогондо кум инерция боюнча алдыга карай уланат. Бул Ньютондун I законуна байланыштуу.
Б. Ньютондун экинчи закону боюнча \(a=\dfrac{F}{m}\). Бирдей күч менен массасы аз бош араба чоң ылдамдануу алат.
Ньютондун экинчи закону: \[ F=ma \quad \text{же} \quad a=\frac{F}{m}. \] Денеге аракет эткен тең натыйжалуу күч анын массасы менен ылдамдануусунун көбөйтүндүсүнө барабар.
8–10-маселелердин чыгарылышы
- Берилгендери: \[ v_0=5\ \text{м/с},\qquad v=15\ \text{м/с},\qquad t=40\ \text{с}. \] \[ a=\frac{v-v_0}{t} =\frac{15-5}{40} =0{,}25\ \text{м/с}^2. \]
Жооп: \(0{,}25\ \text{м/с}^2\).
- Дөңгөлөктүн радиусу: \[ R=25\ \text{см}=0{,}25\ \text{м}. \] Айлануу жыштыгы \(\nu=1\ \text{с}^{-1}\) деп алабыз. Сызыктуу ылдамдык: \[ v=2\pi R\nu =2\cdot 3{,}14\cdot 0{,}25\cdot 1 \approx 1{,}57\ \text{м/с}. \]
Жооп: болжол менен \(1{,}57\ \text{м/с}\) (так түрүндө \(0{,}5\pi\ \text{м/с}\)).
- Берилгендери: \[ m=1500\ \text{кг},\qquad a=0{,}5\ \text{м/с}^2. \] \[ F=ma=1500\cdot 0{,}5=750\ \text{Н}. \]
Жооп: \(750\ \text{Н}\) (сүрүлүү эсепке алынбаса, мотордун тартуу күчү).
Текшерүү: 8-маселеде \(5+0{,}25\cdot 40=15\ \text{м/с}\); 9-маселеде бир айлануудагы жол \(2\pi R\approx1{,}57\ \text{м}\); 10-маселеде \(1500\cdot0{,}5=750\ \text{Н}\). Баары шартка дал келет.
