8 тапсырма
Сверь числа и знаки с фото.
- Музыкалық аспаптардың бірінің шығу тарихы туралы ақпарат жинап, оның әуені туралы көркем әдебиет стилінде мәтін жаз.
Қысқа жауап: 8-тапсырма — шығармашылық жұмыс: бір музыкалық аспаптың шығу тарихы туралы дерек жинап, оның әуенін көркем әдебиет стилінде сипаттау керек. Төменде домбыра туралы үлгі мәтін және оны өз бетіңмен құрастыру жолы берілген.
Үлгі мәтін: «Домбыра — даланың жүрегі»
Аңыз бойынша, ертеде бір қария тау басына шығып, желдің ызғарын, өзеннің сылдырын, құстың сайрауын тыңдап отырыпты. Сол әуендерді жүрегіне жинап, ағаштан шанақ ойып, екі ішек тартыпты да, алғашқы күйін төгіпті. Содан бері домбыра қазақтың жанымен бірге жүреді.
Оның үні — көктемгі желдің қамыс арасындағы сыбырына ұқсайды. Бірде домбыра мұңданады: ішегі дірілдеп, жүрекке ауыр, жылауық әуен құяды. Енді бірде ол шаттанып, күндей күледі: пернелерінен сыңғырлаған, биге шақырған күй тарайды. Тыңдап отырсаң, сол әуеннен даланың тынысын, жылқының дүбірін, ананың бесік жырын естисің.
Домбыра — жай ғана аспап емес. Ол — ғасырлар бойы халықтың қуанышын да, мұңын да жеткізіп келген, үнімен жүрек тебірентер жанды аспап.
(Орнына қобыз, жетіген немесе сазсырнай туралы да жазуға болады — құрылымы сол қалады.)
Негізгі қадамдар (ұқсас тапсырманы өзің жасау үшін)
- Дерек жина. Аспап туралы 2–3 нақты мәлімет: қай халықтың аспабы, неден жасалады, қанша ішегі бар, қандай аңыз айтылады. Факт — мәтіннің «қаңқасы».
- Жоспар құр: кіріспе (аспаптың шығуы/аңызы) → негізгі бөлім (әуені, дыбысы, оның адамға әсері) → қорытынды (сезім, ой).
- Көркемдеуіш құралдарды қос — көркем әдебиет стилін осылар жасайды:
- эпитет: алтын домбыра, мұңды күй;
- теңеу: күндей күледі, желдің сыбырына ұқсайды;
- метафора: даланың жүрегі, жүрекке әуен құяды;
- кейіптеу: домбыра мұңданады, шаттанады.
- Ғылыми стильге ауысып кетпе. «Аспаптың ұзындығы 90 см, екі ішекті» деген сияқты құрғақ сандарды көркем мәтінге көп кірістірме; оларды бір-ақ рет, бейнеге айналдырып бер.
Тексеру (өз мәтініңді бағалау)
- ☑ Аспаптың шығуы туралы ақпарат бар ма?
- ☑ Әуенге сезім арқылы сипаттама берілді ме (мұң, шаттық, толқу)?
- ☑ Кемінде 3 теңеу/метафора/эпитет қолданылды ма?
- ☑ Мәтін 3 бөліктен тұрады және қорытынды оймен аяқталады ма?
Осы үлгіні негізге алып, аспапты ауыстырып, өз сөздеріңмен жазсаң — тапсырма толық орындалады.
Обсуждение
8 сообщенийҚысқа
8-тапсырма (қысқа): аспаптың шығу тарихын жинап, әуенін көркем әдебиет стилінде сипаттау керек.
Үлгі:
Аңыз бойынша, домбыраны қария жел мен өзеннің әуенін жүрегіне жинап жасапты. Үні — қамыс арасындағы желдің сыбырындай: бірде мұңданып, жүрекке ауыр әуен құяды, енді бірде күндей күліп, биге шақырады. Домбыра — даланың жүрегі, халықтың қуанышы мен мұңын жеткізген жанды аспап.
Жазу жолы:
- Аспап туралы 2–3 дерек (қай халықтікі, неден жасалады, аңызы).
- Жоспар: кіріспе → әуенді сипаттау → қорытынды сезім.
- Көркемдеуіш: теңеу (күндей), метафора (даланың жүрегі), эпитет (мұңды күй), кейіптеу (домбыра мұңданады).
Тексеру: дерек ✔ · сезіммен сипаттау ✔ · 3 көркемдеуіш ✔ · қорытынды ой ✔
Тек қайсыны жазам соны ғана көрсетші
Домбыра туралы мәтін (дайын, көшіріп жазуға):
Аңыз бойынша, ертеде бір қария тау басында желдің ызғарын, өзеннің сылдырын, құстың сайрауын тыңдап отырып, сол әуендерді жүрегіне жинапты. Кейін ағаштан шанақ ойып, екі ішек тартып, алғашқы күйін төгіпті. Содан бері домбыра қазақтың жанымен бірге жүреді.
Оның үні көктемгі желдің қамыс арасындағы сыбырына ұқсайды. Бірде домбыра мұңданып, жүрекке ауыр, жылауық әуен құяды; енді бірде күндей күліп, биге шақырған сыңғырлаған күй таратады. Тыңдап отырсаң, сол әуеннен даланың тынысын, жылқының дүбірін, ананың бесік жырын естисің.
Домбыра — жай ғана аспап емес, ол ғасырлар бойы халықтың қуанышын да, мұңын да жеткізіп келген жанды аспап.
Жетіген
Жетіген туралы мәтін (дайын, көшіріп жазуға):
Аңыз бойынша, ертеде бір бақташы далада отырып, желдің арасында керілген қыл ішектің ызыңына құлақ түсіпті. Сол әуенді жүрегіне жинап, арша ағашынан шанақ ойып, жеті ішек тартыпты — содан жетіген пайда болыпты. Содан бері оның үні даланың тынысымен бірге жүреді.
Жетігеннің үні судың сылдырына да, құстың сайрауына да ұқсайды. Бірде ол мұңданып, жүрекке жылауық, ауыр әуен құяды; енді бірде қуанып, күн сәулесіндей сыңғырлап, тыңдаған адамды серпілтеді. Тыңдап отырсаң, сол әуеннен таудың желсіз тыныштығын, өзеннің ағысын, құстың қанат қағысын естисің.
Жетіген — жай ғана аспап емес, ол ғасырлар бойы халықтың қуанышын да, мұңын да жеткізіп келген, үнімен жүрек тебірентер жанды аспап.
Қысқарт
Жетіген (қысқа нұсқа, көшіріп жазуға):
Аңыз бойынша, бақташы далада желдің ызыңын естіп, арша ағашынан шанақ ойып, жеті ішек тартыпты — содан жетіген пайда болған. Оның үні судың сылдырына, құстың сайрауына ұқсайды: бірде мұңданып, жүрекке жылауық әуен құяды, енді бірде күн сәулесіндей сыңғырлап, тыңдағанды серпілтеді. Жетіген — халықтың қуанышы мен мұңын жеткізген жанды аспап.
