ответить на вопросы
Сверь числа и знаки с фото.
Шулай итеп, төрки телдәрҙең киң ғаиләһе — уҙ-ара яҡын булған телдәр. Шулай ҙа төрки телдәрҙең үҙҙәренең дә араһында ла төрлөлөк дәрәжәһе төрлөсә. Әйтәйек, сыуаш, яҡут, тыва телдәре башҡа төрки телдәренән сағыштырмаса алыҫыраҡ телдәр иҫәпләнә. Һөҙөмтәлә ул телдәр башҡа төрки телдәргә бөтөнләй аңлашылмай.
- Башҡорт теле ниндәй телдәр ғаиләһенә ҡарай?
- Төрки телдәргә башҡорт теленән башҡа тағы ниндәй телдәр инә?
- Төрки телдәрҙең ҡәрҙәшлеген күрһәтеүсе миҫалдар килтереп сағыштырып һөйләгеҙ.
- Башҡорт теленә ниндәй телдәр иң яҡын һәм килеп сығышы менән бәйле?
- Ҡәрҙәш телдәр нигеҙендә барлыҡҡа килгән?
Кратко — готовые ответы
1. Башҡорт теле — төрки тел; алтай телдәре ғаиләһенең төрки төркөмөнә ҡарай (ҡыпсаҡ тармағы).
2. Башҡорт теленән башҡа төрки телдәргә сыуаш, яҡут, тыва, татар, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, үзбәк, төркмән, әзербайжан, төрөк, хакас, алтай, нуғай, ҡумыҡ, ҡарасай-балҡар телдәре инә.
3. Ҡәрҙәшлек уртаҡ мәғәнәле һүҙҙәрҙә күренә:
| Смысл | башҡ. | тат. | ҡаҙ. | төр. |
|---|---|---|---|---|
| вода | һыу | су | су | su |
| голова | баш | баш | бас | baş |
| дорога | юл | юл | жол | yol |
| белый | аҡ | ак | ақ | ak |
Мәғәнәләр уртаҡ, ә өндәр законлы рәүештә үҙгәрә — был телдәрҙең ҡәрҙәшлеген күрһәтә.
4. Башҡорт теленә иң яҡын тел — татар теле. Шулай уҡ ҡаҙаҡ, нуғай, ҡарағалпаҡ, ҡумыҡ, ҡарасай-балҡар телдәре яҡын; улар ҡыпсаҡ төркөмөнә ҡарай.
5. Ҡәрҙәш телдәр тел ғаиләләрен тәшкил итә; уларҙың нигеҙендә уртаҡ боронғо тел ята.
Как понять принцип
- Иерархия такая: языковая семья → группа → подгруппа → язык. Поэтому башкирский одновременно «тюркский» и «алтайский» на разных уровнях.
- Родство доказывают не одним похожим словом, а системой соответствий: башк. һ может соответствовать тат./каз. с и тур. s (һыу — су — su), башк. ҡ — тат. к, каз. қ, тур. k.
- Чем ближе языки внутри классификации, тем больше общих слов и правил. Поэтому самый близкий — татарский, а, например, чувашский, якутский и тувинский дальше.
- Языковая семья — это не просто «похожие языки», а языки, восходящие к общему предку.
Проверка: в примерах значения одинаковые, а звуковые различия повторяются, значит это не случайные совпадения, а следы общего происхождения.
